انسان در كره زمين سخن مىگويد ، و آيه دوم از خود وجود انسان ، و آيه سوم از عوامل دوام و بقاء او .
اين نكته نيز قابل توجه است : چيزى كه مانع بصيرت آدمى مىشود ، و او را از مطالعه اسرار آفرينش ، اسرار زمين و شگفتيهاى وجود خودش باز مىدارد همان حرص براى روزى است ، خداوند در آيه اخير به انسان اطمينان مىدهد كه روزى او تضمين شده است ، تا بتواند با خيال راحت به شگفتيهاى جهان هستى بنگرد ، و جمله « * ( أَ فَلا تُبْصِرُونَ ) * » در مورد او تحقق يابد .
لذا براى تاكيد اين مطلب در آخرين آيه مورد بحث سوگند ياد كرده مىگويد : « به خداى آسمان و زمين سوگند كه اين مطلب حق است ، درست همانگونه كه شما سخن مىگوئيد » ( * ( فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَالأَرْضِ إِنَّه لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ ) * ) .
كار بجايى رسيده است كه خداوند با آن عظمت و قدرتش براى اطمينان دادن به بندگان شكاك و دير باور و ضعيف النفس و حريص سوگند ياد مىكند كه آنچه به شما در زمينه رزق و روزى و وعدههاى ثواب و عقاب قيامت وعده داده شده همه حق است ، و هيچ شك و ترديدى در آن نيست ( 1 ) .
تعبير به « * ( مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ ) * » ( همانگونه كه سخن مىگوئيد ) تعبير لطيف و حساب شده اى است كه از محسوسترين اشياء سخن مىگويد ، چرا كه گاهى خطا در باصره يا سامعه انسان واقع مىشود ، اما در سخن گفتن چنين
هامش
( 1 ) در اينكه مرجع ضمير « انه » چيست ؟ در ميان مفسران گفتگو است ، بعضى گفتهاند : به « رزق » بازمىگردد ، و بعضى به « * ( ما تُوعَدُونَ ) * » و بعضى آن را به پيامبر ( ص ) و قرآن بازگرداندهاند ولى تفسير اول از همه مناسبتر است .