و صورتهاى فلكى ( مجموعه هايى از ستارگان ثابت را كه شكل خاصى به خود گرفته صورت فلكى مىنامند ) .
يا به خاطر موجهاى جالبى است كه در ابرهاى آسمانى پيدا مىشود ، و گاه به قدرى زيبا است كه مدتها چشمهاى انسان را متوجه خود مىسازد .
و يا تودههاى عظيم كهكشانها است كه همچون پيچ و خمهاى موهاى مجعد بر صفحه آسمان ظاهر مىشود ، مخصوصا عكسهاى جالبى كه دانشمندان وسيله تلسكوپها از اين كهكشانها بر داشتهاند ، كاملا موهاى مجعد و پيچيده را تداعى مىكند .
بنا بر اين معنى ، قرآن به آسمان و اين كهكشانهاى عظيم كه در آن روز چشم تيز بين علم و دانش بشر هنوز به آن نيفتاده بود سوگند ياد مىكند .
با توجه به اينكه اين معانى منافاتى با هم ندارند ممكن است همه آنها در اين سوگند جمع باشند در آيه 17 سوره مؤمنون نيز مىخوانيم وَلَقَدْ خَلَقْنا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرائِقَ : « ما بر فراز شما هفت راه آفريديم » كه اشاره به تنوع و كثرت آسمانها و كرات و كهكشانها و عوالم مختلف است ( 1 ) .
اين نكته نيز قابل توجه است كه ريشه اصلى « حبك » مىتواند اشاره به استحكام آسمانها و پيوند محكم كرات با يكديگر مانند سيارات منظومه شمسى با قرص خورشيد بوده باشد .
آيه بعد به جواب قسم يعنى مطلبى كه به خاطر آن سوگند ياد شده است پرداخته ، مىافزايد : « همه شما در گفتارى مختلف و گوناگون هستيد » ( * ( إِنَّكُمْ لَفِي قَوْلٍ مُخْتَلِفٍ ) * ) .
هامش
( 1 ) در تفسير اين آيه شرح مبسوطى در جلد 14 تفسير نمونه صفحه 219 به بعد آمده است .