و نيز به همين دليل است كه در بعضى از روايات مفهوم « اسلام » منحصر به اقرار لفظى شمرده شده ، در حالى كه ايمان اقرار توأم با عمل معرفى شده است (
الايمان اقرار و عمل ، و الاسلام اقرار بلا عمل
) ( 1 ) .
همين معنى به تعبير ديگرى در بحث « اسلام و ايمان » آمده است ، « فضيل بن يسار » مىگويد : از امام صادق ع شنيدم فرمود :
ان الايمان يشارك الاسلام ، و لا يشاركه الاسلام ، ان الايمان ما وقر فى القلوب ، و الاسلام ما عليه المناكح و المواريث و حقن الدماء :
« ايمان با اسلام شريك است ، اما اسلام با ايمان شريك نيست ( و به تعبير ديگر هر مؤمنى مسلمان است ولى هر مسلمانى مؤمن نيست ) » ايمان « آن است كه در دل ساكن شود ، اما » اسلام « چيزى است كه قوانين نكاح وارث و حفظ خون بر طبق آن جارى مىشود » ( 2 ) .
ولى اين تفاوت مفهومى در صورتى است كه اين دو واژه در برابر هم قرار گيرند ، اما هر گاه جدا از هم ذكر شوند ممكن است اسلام بر همان چيزى اطلاق شود كه ايمان بر آن اطلاق مىشود ، يعنى هر دو واژه در يك معنى استعمال گردد .
سپس در آيه مورد بحث مىافزايد : « اگر از خدا و رسولش اطاعت كنيد ثواب اعمالتان را به طور كامل مىدهد ، و چيزى از پاداش اعمال شما را فروگذار نمىكند » ( * ( وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّه وَرَسُولَه لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمالِكُمْ شَيْئاً ) * ) .
چرا كه « خداوند غفور و رحيم است » ( * ( إِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ ) * ) .
« لا يلتكم » از ماده « ليت » ( بر وزن ريب ) به معنى كم گذاردن حق
هامش
( 1 ) « كافى » جلد 2 « باب ان الاسلام يحقن به الدم » حديث 1 و 2 .
( 2 ) « اصول كافى » جلد 2 « باب ان الايمان يشرك الاسلام » حديث 3 .