چنان كه در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام ص نقل شده است كه فرمود :
لا يبقى على ظهر الارض بيت مدر و لا و بر الا ادخله اللَّه كلمة الاسلام
: « در سراسر روى زمين خانه اى از سنگ و گل ، يا خيمه هايى از كرك و مو ، باقى نمىماند ، مگر اينكه خداوند اسلام را در آن وارد مىكند » ! ( 1 ) .
در اين زمينه بحث مشروحى ذيل آيه مشابه آن آيه 33 سوره توبه داشتيم ( 2 ) .
اين نكته نيز قابل توجه است كه بعضى تعبير به « الهدى » را اشاره به استحكام « عقائد » اسلامى دانستهاند در حالى كه « دين الحق » را ناظر به حقانيت « فروع دين » مىدانند ، ولى دليلى بر اين تقسيم بندى نداريم و ظاهر اين است كه هدايت و حقانيت هم در اصول است و هم در فروع .
در اينكه مرجع ضمير در « ليظهره » « اسلام » است يا « پيامبر » ص ؟
مفسران دو احتمال دادهاند ، ولى قرائن به خوبى نشان مىدهد كه منظور همان دين حق است ، چرا كه هم از نظر جمله بندى نزديكتر به ضمير است ، و هم پيروزى دين بر دين تناسب دارد نه شخص بر دين .
آخرين سخن در مورد آيه اينكه جمله « * ( كَفى بِاللَّه شَهِيداً ) * » اشاره اى است به اين واقعيت كه اين پيشگويى نيازى به هيچ شاهد و گواه ندارد ، چرا كه شاهد و گواهش اللَّه است ، و رسالت رسول خدا ص نيز نياز به گواه ديگرى ندارد كه گواه آن نيز خدا است ، و اگر « سهيل بن عمرو » و امثال او حاضر نشوند عنوان « رسول اللَّه » بعد از نام محمد ص بنويسند « عرض خود مىبرند ،
هامش
( 1 ) « تفسير مجمع البيان » جلد 5 صفحه 25 « قرطبى » نيز اين روايت را از پيغمبر گرامى اسلام ذيل آيه 55 سوره نور آورده ( جلد 7 صفحه 4692 ) .
( 2 ) جلد هفتم تفسير نمونه صفحه 371 .