يادآورى و ذكر اللَّه ، و كرارا اين جمله را در سوره قمر مىخوانيم : وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ : « ما قرآن را براى يادآورى سهل و آسان ساختيم ، آيا كسى هست كه متذكر شود » ( آيات 17 - 22 - 32 و 40 سوره قمر ) .
از اين گذشته جمله « و سوف تسئلون » گواهى مىدهد كه منظور سؤال از عمل به اين برنامه الهى است .
اما با اينهمه عجيب اين است كه بسيارى از مفسران تفسير ديگرى براى اين آيه برگزيدهاند كه تناسبى با آنچه گفتيم ندارد از جمله گفتهاند معنى آيه اين است كه « اين قرآن مايه شرف و آبرو يا ذكر خير براى تو و قوم تو است ، و عرب و قريش يا امت تو را شرافت مىبخشد ، چرا كه به لغت آنان نازل شده است و به زودى از اين نعمت الهى سؤال مىشود » ( 1 ) .
درست است كه قرآن مجيد آوازه پيامبر اسلام ص و عرب بلكه همه مسلمانان را در جهان بلند ساخت ، و بيش از چهارده قرن است كه نام پيامبر ص را به عظمت هر صبح و شام بر ماذنهها مىبرند ، و قوم بىنام و نشان عرب جاهلى در سايه آن نام و نشان يافت و امت اسلامى در پرتو آن در جهان بلند آوازه شد .
و نيز درست است كه « ذكر » گاه به اين معنى در قرآن مجيد آمده ، ولى بدون شك معنى اول در آيات قرآنى گسترده تر و با هدف نزول قرآن و آيات مورد بحث سازگارتر است .
بعضى از مفسران آيه 10 سوره انبيا را شاهد بر تفسير دوم گرفتهاند لَقَدْ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ كِتاباً فِيه ذِكْرُكُمْ أَ فَلا تَعْقِلُونَ : « ما كتابى بر شما نازل كرديم كه وسيله تذكر شما در آن است آيا انديشه نمىكنيد » ؟ ! ( 2 ) .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، تفسير كبير فخر رازى ، تفسير قرطبى ، تفسير مراغى و تفسير ابو الفتوح رازى ذيل آيات مورد بحث .
( 2 ) تفسير قرطبى ، ذيل آيات مورد بحث .