باشد كه منافقان بعد از نزول آيات جهاد سرمىدادند ، گاه مىگفتند : « لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ » : در اين گرماى شديد به سوى ميدان جهاد نرويد « ( توبه - 81 ) .
و گاه مىگفتند : « خدا و پيامبرش جز وعدههاى دروغين پيروزى چيزى به ما وعده ندادهاند » ! « وَإِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ما وَعَدَنَا اللَّه وَرَسُولُه إِلَّا غُرُوراً ( سوره احزاب - 12 ) .
و گاه براى سست كردن افراد با ايمان و بازداشتن از ميدان نبرد مىگفتند :
هلم الينا « به سوى ما بيا و خوش باش » ! ( احزاب - 18 ) .
نه تنها مردم را تشويق به جهاد نمىكردند بلكه در تضعيف روحيه آنها سخت مىكوشيدند .
سپس مىافزايد : « اگر آنها هنگامى كه برنامهها محكم مىشود و فرمان جهاد قطعيت مىيابد به خدا راست گويند و از در صدق و صفا درآيند براى آنها بهتر است » ( * ( فَإِذا عَزَمَ الأَمْرُ فَلَوْ صَدَقُوا اللَّه لَكانَ خَيْراً لَهُمْ ) * ) .
هم در اين دنيا باعث سربلندى آنها است ، و هم در آخرت به پاداش و ثواب بزرگ و فوز عظيم نائل مىشوند .
جمله « عزم الامر » در اصل اشاره به محكم شدن كار است ولى به قرينه آيات قبل و بعد منظور از آن « جهاد » مىباشد .
در آيه بعد مىافزايد : « اما اگر راه مخالفت را پيش گيريد ، و از فرمان خدا و عمل به كتاب او روىگردان شويد ، آيا جز اين انتظارى مىرود كه در زمين فساد كنيد و قطع رحم نمائيد » ( * ( فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ ) * ) ( 1 ) .
هامش
( 1 ) گر چه كمتر كسى از مفسران در تركيب اين آيه بحث كرده است لكن چنين به نظر مىرسد كه ان توليتم جمله شرطيه است كه در ميان اسم عسى و خبر آن قرار گرفته و جزاى ان شرطيه مجموع جمله ( فهل عسيتم ان تفسدوا فى الارض ) است و در تقدير چنين بوده ان توليتم عن كتاب اللَّه فهل يترقب منكم الا الفساد فى الارض .