در اين آيه از شش نوع مواهب بهشتيان ، و دو نوع كيفرهاى سخت و دردناك دوزخيان ، پرده برداشته و عاقبت كار اين دو گروه را مشخص مىكند .
در ميان نعمتهاى بهشتيان از چهار نهر كه هر كدام مايع و محتوايى مخصوص به خود دارد نام مىبرد ، و سپس سخن از ميوههاى بهشتى است ، و سرانجام از بعضى مواهب معنوى سخن مىگويد .
نخست مىفرمايد : « بهشتى كه به پرهيزگاران وعده داده شده در آن نهرهايى است از آب صاف و خالص كه هيچگونه دگرگونى در بوى آن حاصل نشده است » ( * ( مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَيْرِ آسِنٍ ) * ) ( 1 ) .
« آسن » به معنى « بدبو » است ، بنا بر اين « * ( ماءٍ غَيْرِ آسِنٍ ) * » يعنى آبى كه بر اثر طول ماندن يا غير آن بوى آن دگرگون نشده است ، اين نخستين قسمت از نهرهاى بهشتى است كه در آن صرفا آب زلال خوشبو و خوش طعم جارى است .
سپس مىافزايد : « و نهرهايى از شير كه طعم آن دگرگون نگشته است » ( * ( وَأَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُه ) * ) .
اصولا آنجا جاى فساد و تباهى نيست و مواد غذايى بهشتى با گذشت زمان دگرگون نمىشود ، اين عالم دنيا است كه به خاطر وجود انواع ميكربهاى مخرب مواد غذايى به سرعت به سوى فساد مىرود .
بعد به سراغ سومين قسمت از نهرهاى بهشتى رفته ، مىگويد : « و نهرهايى از شراب طهور كه مايه لذت نوشندگان است » ! ( * ( وَأَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ ) * ) .
و بالآخره چهارمين و آخرين قسمت از نهرهاى بهشتى را به اين صورت بيان
هامش
( 1 ) در باره تركيب اين آيه شريفه مفسران بحثهاى فراوانى دارند از همه مناسبتر اين است كه گفته شود : « مثل الجنة » مبتدا است و خبر آن محذوف است و در تقدير چنين مىباشد « * ( مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ ) * جنة فيها انهار » در حقيقت اين آيه شبيه آيه 35 سوره رعد است كه مىگويد : « * ( مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ) * » .