مصون و بر كنار بمانند ، بروند آثار گذشتگان را بنگرند و آينده خود را در آئينه زندگى آنان ببينيد .
قابل توجه اين كه « دمر » از ماده « تدمير » در اصل به معنى هلاك كردن است ، اما هنگامى كه با « على » ذكر مىشود به معنى نابود كردن همه چيز حتى فرزندان و خانواده و اموال مخصوص انسان است ( 1 ) و به اين ترتيب اين تعبير بيان مصيبت دردناكترى است ، مخصوصا با توجه به اين كه لفظ « على » معمولا در مورد سلطه به كار مىرود ، مفهوم جمله اين مىشود كه خداوند هلاك و نابودى را بر سر اين اقوام و اموال و آنچه مورد علاقه آنها بود فرو ريخت ! .
در مورد « سير در ارض » كه قرآن مجيد به عنوان يك برنامه آگاه كننده بارها روى آن تكيه كرده است بطور مشروح در جلد سوم صفحه 102 به بعد بحث كردهايم ( ذيل آيه 137 سوره آل عمران ) و در جلد 16 صفحه 458 .
آخرين آيه مورد بحث به ذكر دليل حمايت همه جانبه پروردگار از مؤمنان و نابودى كافران طغيانگر پرداخته مىگويد : « اين بخاطر آن است كه خداوند مولا و سرپرست مؤمنان است اما كافران مولايى ندارند » ( * ( ذلِكَ بِأَنَّ اللَّه مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَأَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى لَهُمْ ) * ) ( 2 ) .
« مولى » به معنى « ولى و سرپرست و يار و ياور » است ، و به اين ترتيب خداوند ولايت و سرپرستى و يارى مؤمنان را بر عهده گرفته ، اما كافران را از زير چتر ولايت خود خارج ساخته است ، روشن است كسانى كه تحت ولايت ذات پاك او باشند هم در مشكلات يارى مىشوند ، و هم ثبات قدم دارند ، و سرانجام به مقصود خود نائل مىشوند ، اما آنها كه از زير اين پوشش خارجند اعمالشان حبط و نابود
هامش
( 1 ) تفسير « روح المعانى » و « روح البيان » و « فخر رازى » .
( 2 ) مشار اليه « ذلك » عاقبت نيك مؤمنان و عاقبت سوء كافران است كه در آيات قبل به آن اشاره شده است .