آزاد و جذب جامعه اسلامى مىشدند .
رؤس اين برنامه چنين است :
الف - يكى از مصارف هشتگانه زكات در اسلام خريدن بردگان و آزاد كردن آنها است ( توبه - آيه 60 ) و به اين ترتيب يك بودجه دائمى و مستمر براى اين امر در بيت المال اسلامى در نظر گرفته شده كه تا آزادى كامل بردگان ادامه خواهد داشت .
ب - براى تكميل اين منظور مقرراتى در اسلام وضع شده كه بردگان طبق قراردادى كه با مالك خود مىبندند بتوانند از دسترنج خود آزاد شوند ( در فقه اسلامى فصلى در اين زمينه تحت عنوان « مكاتبه » آمده است ) ( 1 ) .
ج - آزاد كردن بردگان يكى از مهمترين عبادات و اعمال خير در اسلام است ، و پيشوايان اسلام در اين مساله پيش قدم بودند ، تا آنچه كه در حالات على ع نوشتهاند : اعتق الفا من كديده : « هزار برده را از دسترنج خود آزاد كردند » ( 2 ) ! د - پيشوايان اسلام بردگان را به كمترين بهانه اى آزاد مىكردند تا سرمشقى براى ديگران باشد ، تا آنجا كه يكى از بردگان امام باقر ع كار نيكى انجام داد امام ع فرمود :
اذهب فانت حر فانى اكره ان استخدم رجلا من اهل الجنة :
« برو تو آزادى كه من خوش ندارم مردى از اهل بهشت را به خدمت خود درآورم » ( 3 ) .
در حالات امام سجاد على بن الحسين ع آمده است : « خدمتكارش آب بر سر حضرت مىريخت ظرف آب افتاد و حضرت را مجروح كرد ، امام ع سر را
هامش
( 1 ) در زمينه مكاتبه و احكام جالب آن بحث مشروحى در جلد 14 تفسير نمونه صفحه 459 و 467 داشتيم .
( 2 ) بحار الانوار جلد 41 صفحه 43 .
( 3 ) وسائل جلد 16 صفحه 32 .