است كه مساله نيكى به پدر و مادر از اصول انسانى است كه حتى كسانى كه پايبند به دين و مذهبى نيستند نيز طبق الهام فطرت به آن جذب مىشوند ، بنا بر اين آنها كه پشت پا به اين وظيفه بزرگ مىزنند ، نه تنها مسلمان واقعى نيستند كه نام انسان براى آنها شايسته نيست .
3 - تعبير به « احسانا »
( با توجه به اينكه نكره در اين موارد براى بيان عظمت مىآيد ) اشاره به اين است كه به فرمان خداوند بايد در مقابل خدمات بزرگ پدر و مادر نيكيهاى بزرگ و برجسته انجام شود .
[ 4 - شرح درد و رنجهاى مادر ]
شرح درد و رنجهاى مادر در راه پرورش فرزند هم بخاطر اين است كه محسوستر و ملموستر است ، و هم بخاطر اين كه زحمات مادر در مقايسه با پدر از اهميت بيشترى برخوردار است ، و به همين دليل در روايات اسلامى تاكيد بيشترى در مورد مادر شده است .
در حديثى آمده است كه مردى نزد رسول خدا آمد و عرضكرد :
من ابر ؟ قال :
امك ، قال ثم من ؟ قال امك ، قال ثم من ؟ قال امك ، قال ثم من ؟ قال اباك :
« اى رسول خدا به چه كسى نيكى كنم ؟ فرمود : به مادرت .
عرض كرد : بعد از او به چه كسى ؟ فرمود : به مادرت .
براى سومين بار عرض كرد : بعد از او به چه كسى ؟ باز فرمود : به مادرت .
و در چهارمين بار وقتى اين سؤال را تكرار كرد گفت به پدرت « ! ( 1 ) .
در حديث ديگرى آمده است كه مردى مادر پير و ناتوان خود را بر دوش گرفته بود ، و به طواف مشغول بود ، در همين هنگام خدمت پيامبر ص رسيد عرض كرد : هل اديت حقها : « آيا حق مادرم را اينسان ادا كردهام » ؟ ! پيامبر در جواب فرمود : لا و لا بزفرة واحدة : « نه حتى يك نفس او را
هامش
( 1 ) « روح المعانى » جلد 26 صفحه 16 .