گوششان را در محفظه اى گذاشته ، و بسته و مهر كرده است و بر چشم آنها پرده سنگينى افكنده .
اينها در حقيقت آثار چيزى است كه براى خود برگزيدهاند ، و نتيجه شوم معبودى است كه براى خود انتخاب كردهاند .
راستى چه بت خطرناكى است هواپرستى كه تمام درهاى رحمت و طرق نجات را به روى انسان مىبندد ، و چه گويا و پر معنى است حديثى از پيغمبر گرامى اسلام نقل شده : ما عبد تحت السماء إله ابغض الى اللَّه من الهوى ! :
« هرگز در زير آسمان معبودى مبغوضتر نزد خدا از هواى نفس پرستش نشده است » ! ( 1 ) .
ولى بعضى از مفسران گفتهاند : اين جمله اشاره به آن است كه اين هواپرستان لجوج با علم و آگاهى از طريق هدايت راه ضلالت را پيش مىگيرند ، چرا كه علم و دانش هميشه با هدايت همراه نيست ، و ضلالت نيز هميشه همراه جهل نمىباشد .
علمى مايه هدايت است كه انسان به لوازم آن ملتزم باشد ، و همراه آن گام بردارد ، تا به سرمنزل مقصود برسد ، چنان كه قرآن درباره گروهى از كفار لجوج مىگويد : وَجَحَدُوا بِها وَاسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ : « آنها آيات خدا را انكار كردند در حالى كه در دل به حقانيت آن يقين داشتند » ! ( نمل - 14 ) ( 2 ) .
ولى تفسير اول با توجه به اينكه مرجع ضميرها در آيه خداوند است مناسبتر است ، زيرا مىفرمايد خدا او را گمراه كرده ، و بر گوش و قلبش مهر زده است .
هامش
( 1 ) تفسير « قرطبى » جلد 9 صفحه 5987 و تفسير روح البيان و تفسير مراغى ذيل آيات مورد بحث .
( 2 ) تفسير « الميزان » جلد 18 صفحه 187 .