منظور از « الامر » در اينجا همان دين و آئين حق است كه در آيه گذشته نيز به آن اشاره شده بود آنجا كه فرمود : ( * ( بَيِّناتٍ مِنَ الأَمْرِ ) * ) .
و از آنجا كه اين مسير ، مسير نجات و پيروزى است به دنبال آن به پيامبر ص دستور مىدهد « از آن پيروى كن » ( * ( فَاتَّبِعْها ) * ) .
و نيز از آنجا كه نقطه مقابل آن چيزى جز پيروى از هوا و هوس جاهلان نيست ، در آخر آيه مىافزايد : « و از هوا و هوسهاى كسانى كه آگاهى ندارند پيروى مكن » ( * ( وَلا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ ) * ) .
در حقيقت دو راه بيش نيست ، « راه انبياء و وحى » و « راه هوا و هوسهاى جهال » ، اگر كسى به اولى پشت كند در مسير دوم خواهد افتاد ، و اگر كسى به آن روى آورد از خط انبياء جدا خواهد شد ، و به اين ترتيب قرآن قلم بطلان بر هر برنامه هدايتى كه از سرچشمه وحى مدد نمىگيرد كشيده است .
قابل توجه اينكه بعضى از مفسران گفتهاند : رؤساى قريش نزد پيامبر ص آمدند و عرض كردند . بيا و به آئين نياكانت بازگرد كه هم از تو افضل بودند و هم سالمندتر ! در آن زمان پيامبر ص هنوز در مكه بود ، آيه فوق نازل شد ( 1 ) و به آنها پاسخ گفت كه راه وصول به حق وحى آسمانى است كه بر تو نازل شده ، نه آنچه هوا و هوس اين جاهلان اقتضا مىكند .
هميشه رهبران راستين به هنگامى كه آئين جديد و پاك و نوينى را عرضه مىكردند با اين وسوسه جاهلان روبرو بودند كه تو بهتر مىفهمى يا نياكان و بزرگان و پيشكسوتان قبل از تو ؟ و اصرار داشتند آنها نيز همان روشهاى خرافى را ادامه دهند كه اگر اين گونه پيشنهادها عملى مىشد هرگز انسان گامى
هامش
( 1 ) تفسير كبير « فخر رازى » جلد 27 صفحه 265 .