سپس از اين آيات « آفاقى » به « آيات انفسى » پرداخته ، مىگويد : « و در آفرينش شما و جنبندگانى كه در سراسر زمين پراكنده ساخته نيز نشانه هايى است براى جمعيتى كه اهل يقينند » ( * ( وَفِي خَلْقِكُمْ وَما يَبُثُّ مِنْ دابَّةٍ آياتٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ ) * ) .
در حقيقت همانگونه كه در عبارت معروف و منسوب به امير مؤمنان على ع آمده است : « اين انسان جرم صغيرى است كه عالم كبيرى در او خلاصه شده » و آنچه در عالم كبير وجود دارد نمونه اى از آن در درون جسم و جان او است .
خصلتها و صفاتش معجونى است از خصائل و صفات مجموعه جنبندگان و موجودات زنده ، و تنوع خلقتش عصاره اى است از مجموعه حوادث اين جهان بزرگ .
ساختمان يك سلول او به اندازه ساختمان يك شهر عظيم صنعتى اسرارانگيز است ، و آفرينش يك موى او با ويژگيها و خصوصيات مختلفى كه با سرپنجه علم و دانش كشف شده است خود آيتى بزرگ از آيات الهى است .
وجود هزاران كيلومتر رگهاى كوچك و بزرگ و مويرگهاى فوق العاده ظريف در بدن او ، و هزار كيلومتر رشتههاى ارتباطى و سيمهاى مخابراتى سلسله اعصاب ، و چگونگى ارتباط آنها با مركز فرماندهى فوق العاده پيچيده و اسرارآميز و در عين حال قوى و نيرومند در مغز ، و طرز كار هر يك از دستگاههاى داخلى بدن ، و هماهنگى عجيب آنها به هنگام بروز حوادث ناگهانى ، و دفاع سرسختانه نيروهاى محافظ تن در برابر هجوم عوامل خارجى ، هر يك به تنهايى آيتى است .
و از انسان گذشته صدها هزار نوع جنبنده از حيوانات ذره بينى گرفته تا حيوانات غولپيكر ، با ويژگيها و ساختمانهاى كاملا متنوع و رنگارنگ كه گاه براى مطالعه يك نوع از آنها بايد جمعى از دانشمندان تمام عمر خود را مصروف كنند ، و با اينكه هزاران كتاب در باره اسرار آفرينش آنها نوشته شده هنوز آنچه در باره آنها مىدانيم در برابر آنچه نمىدانيم بسيار كم است ، آرى هر يك به نوبه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 229
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٢٩