است ( 1 ) .
شاهد ديگر براى تفسير دوم رواياتى است كه از شخص پيامبر اسلام ص نقل شده كه « دخان » را تفسير به دودى كرده كه در آستانه رستاخيز جهان را فرا مىگيرد ، مانند روايتى كه « حذيفه بن يمان » از پيامبر ص نقل مىكند كه چهار چيز را از نشانههاى نزديك شدن قيامت ذكر فرمود : اول ظهور دجال و ديگر نزول عيسى ، و سوم آتشى كه از قعر سرزمين « عدن » برمىخيزد و « دود » .
حذيفه سؤال مىكند : يا رسول اللَّه ( ص ) و ما الدخان فتلا رسول اللَّه ( ص )
* ( فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِينٍ ) * ، يملأ ما بين المشرق و المغرب ، يمكث اربعين يوما و ليلة ، اما المؤمن فيصيبه منه كهيئة الزكمة ، و اما الكافر بمنزلة السكران يخرج من منخريه و اذنيه و دبره .
« اى رسول خدا ! منظور از اين دخان چيست ؟ پيامبر ص در پاسخ آيه شريفه * ( فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِينٍ ) * را تلاوت فرمود ، سپس افزود :
دودى است كه ميان مشرق و مغرب را پر مىكند و چهل شبانه روز باقى مىماند ، اما مؤمن حالتى شبيه زكام به او دست مىدهد ، و اما كافر شبيه مست خواهد شد ، و دود از بينى و گوشها و پشت او بيرون مىآيد » ( 2 ) .
در حديث ديگرى از « ابو مالك اشعرى » از رسول خدا ص آمده است :
ان ربكم أنذركم ثلاثا : الدخان ياخذ المؤمن منه كالزكمة ، و ياخذ الكافر فينفخ حتى يخرج من كل مسمع منه ، و الثانية الدابة ، و الثالثة الدجال :
« پروردگار شما ، شما را به سه چيز انذار كرده است : دخان ( دود ) كه اثرش در مؤمن همچون زكام است ، و اما كافر تمام جسمش باد مىكند و دود از تمام منافذ بدنش بيرون مىآيد ، و دوم دابة الارض ، و سوم دجال » ( 3 ) .
هامش
( 1 ) راغب در مفردات مىگويد البطش هو تناول الشيء بصولة « بطش به معنى گرفتن چيزى با قدرت است » كه معمولا مقدمه مجازات مىباشد .
( 2 و 3 ) تفسير در المنثور جلد 6 صفحه 29 .