خواهد داشت .
2 - منظور از « دخان مبين » همان دود غليظى است كه در پايان جهان و در آستانه قيامت صفحه آسمان را مىپوشاند ، و نشانه فرا رسيدن لحظات آخر دنياست و سرآغاز عذاب اليم الهى براى ظالمان و مفسدان است .
در اينجا اين گروه ستمگر از خواب غفلت بيدار مىشوند و تقاضاى رفع عذاب و بازگشت به زندگى عادى دنيا مىكنند كه دست رد به سينه آنها زده مىشود .
مطابق اين تفسير دخان معنى حقيقى خود را دارد ، و مضمون اين آيات همان است كه در آيات ديگر قرآن آمده كه گنهكاران و كافران در آستانه قيامت يا در خود قيامت تقاضاى بر طرف شدن عذاب و بازگشت به دنيا مىكنند ولى از آنها پذيرفته نمىشود ( 1 ) .
تنها مشكلى كه اين تفسير دارد اين است كه با جمله * ( إِنَّا كاشِفُوا الْعَذابِ قَلِيلًا إِنَّكُمْ عائِدُونَ ) * : « ما كمى عذاب را بر طرف مىسازيم اما شما بار ديگر باز مىگرديد » سازگار نيست ، چرا كه در پايان جهان يا در قيامت مجازات الهى تخفيف نمىيابد تا مردم به حالت كفر و گناه بازگردند .
اما اگر اين جمله را به صورت يك قضيه شرطيه معنى كنيم هر چند كمى مخالف ظاهر است مشكل بر طرف مىشود ، زيرا مفهوم آيه چنين مىشود : هر گاه ما كمى عذاب را از اينها بر طرف كنيم باز راه نخست را پيش مىگيرند كه در حقيقت شبيه آيه 28 سوره انعام است وَلَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْه : « اگر آنها به دنيا بازگردند باز اعمالى را كه از آن نهى شدند تكرار مىكنند » .
از اين گذشته تفسير البطشة الكبرى ( مجازات سخت و سنگينى ) به حوادث روز بدر بعيد به نظر مىرسد ، اما با مجازاتهاى قيامت كاملا متناسب
هامش
( 1 ) به آيات 27 - 30 سوره انعام مراجعه شود .