را تلاوت فرمود * ( هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ ) * ( 1 ) .
و چه دردناك است كه انسان در برابر چنين رخدادى كه هيچ راه بازگشت ندارد اينچنين غافلگير گردد و بدون هيچگونه آمادگى در امواج آن فرو رود .
سپس از حالت دوستانى كه در مسير گناه و فساد ، و يا زرق و برق دنيا ، دست مودت به هم مىدهند پرده برداشته مىگويد : « همه دوستان در آن روز دشمن يكديگرند مگر پرهيزگاران » ! ( * ( الأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ ) * ) ( 2 ) .
اين آيه كه توصيفى از صحنههاى قيامت است به خوبى نشان مىدهد كه منظور از « ساعت » در آيه قبل نيز روز رستاخيز است ، روز از هم گسستن پيوندهاى دوستى ، مگر پيوندهايى كه براى خدا و به نام خدا برقرار شده است .
تبديل شدن اين گونه دوستيها به عداوت در آن روز طبيعى است ، چرا كه هر كدام از آنها ديگرى را عامل بدبختى و بيچارگى خود مىشمرد : تو بودى كه اين راه را به من نشان دادى و مرا به سوى آن دعوت كردى ، تو بودى كه دنيا را در نظر من زينت دادى و مرا به آن تشويق نمودى ، آرى تو بودى كه مرا غرق غفلت و غرور ساختى و از سرنوشتم بى خبر كردى ، هر يك از آنها به ديگرى اين گونه مطالب را مىگويد .
تنها پرهيزگارانند كه پيوند دوستى آنها جاودانى است ، چرا كه بر محور ارزشهاى جاودانى دور مىزند ، و نتايج پربارش در قيامت آشكارتر مىشود و آن
هامش
( 1 ) تفسير « روح البيان » جلد 25 صفحه 89 .
( 2 ) « اخلاء » جمع « خليل » از ماده « خلة » به معنى مودت و دوستى است ، و ريشه اصلى آن « خلل » ( بر وزن شرف ) به معنى فاصله ميان دو جسم است ، و از آنجا كه محبت و دوستى گويى در لابلاى قلب انسان نفوذ مىكند اين واژه در آن به كار رفته است .