وَ عَمَرُوها أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوها : « آيا در زمين سير نكردند ، تا ببينند عاقبت كسانى كه قبل از آنها بودند چه شد ؟ آنها بسيار نيرومندتر بودند ، و زمين را ( براى زراعت ) دگرگون ساختند و بيش از آنچه اينها آباد كردند عمران نمودند » .
و ممكن است اشاره به ساختمانها و بناهاى محكمى باشد كه بعضى از اقوام پيشين در دل كوهها ، و در ميان دشتها بنا مىكردند ، چنان كه قرآن در باره قوم « عاد » مىگويد : أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ وَتَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ : « آيا شما بر هر مكان مرتفعى نشانه اى از روى هوى و هوس مىسازيد ؟
و قصرها و قلعههاى زيبا و محكم بنا مىكنيد ؟ گويى در جهان جاويدان خواهيد ماند « ؟ ! ( شعراء - 128 - 129 ) .
و در پايان آيه سرنوشت اين اقوام سركش را در يك جمله كوتاه چنين بازگو مىكند : « خداوند آنها را به گناهانشان گرفت ، و كسى نبود كه از آنها در برابر خداوند دفاع كند و از عذاب الهى باز دارد » : ( * ( فَأَخَذَهُمُ اللَّه بِذُنُوبِهِمْ وَما كانَ لَهُمْ مِنَ اللَّه مِنْ واقٍ ) * ) .
نه كثرت نفرات آنها مانع از عذاب الهى شد ، و نه قدرت و شوكت و مال و ثروت بيحسابشان .
كرارا در آيات قرآن « اخذ » ( گرفتن ) به معنى مجازات كردن آمده است ، اين به خاطر آنست كه براى انجام يك مجازات سنگين نخست طرف را بازداشت مىكنند و سپس كيفر مىدهند .
در آيه بعد آنچه را به طور اجمال قبلا گفته است شرح مىدهد و مىفرمايد :
« اين مجازات دردناك الهى به خاطر اين بود كه فرستادگان آن پيوسته با دلائل روشن به سراغشان مىآمدند و آنها همه را انكار مىكردند » ( * ( ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كانَتْ تَأْتِيهِمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَكَفَرُوا ) * ) .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 71
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٧١