از يك سو موانع مادى همچون كوهها برچيده مىشود ، و به گفته قرآن زمين به صورت قاعاً صَفْصَفاً ( همواره و بدون پستى و بلندى ) در مىآيد ( طه - 106 ) .
از سوى ديگر همه انسانها از درون قبرها سر برمىدارند و خارج مىشوند .
از سوى سوم اسرار درون همگان آشكار مىگردد : يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ ( طارق - 9 ) .
و زمين آنچه را در درون دارد بيرون مىفرستد : وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقالَها ( زلزال - 2 ) .
از سوى چهارم نامههاى اعمال گشوده مىشود و محتواى آن آشكار مىگردد :
( وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ ( تكوير - 10 ) .
از سوى پنجم اعمالى كه انسان از پيش فرستاده در برابر او مجسم مىشود :
مَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ ما قَدَّمَتْ يَداه ( نبا - 40 ) .
و از سوى ششم مسائلى را كه انسان اصرار در اخفاى آنها داشت ظاهر مىگردد :
بَلْ بَدا لَهُمْ ما كانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ ( انعام - 28 ) .
از سوى هفتم اعضاى پيكر انسان و حتى زمينى كه روى آن اعمالى انجام داده به افشاگرى برمىخيزند و حقايق را بازگو مىكنند : يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها ( زلزال - 4 ) .
خلاصه انسانها با تمام وجود و تمام هستى و هويت خويش در آن صحنه عظيم ظاهر مىشوند ، و هيچ چيزى مكتوم نمىماند : وَبَرَزُوا لِلَّه جَمِيعاً ( ابراهيم - 21 ) .
چه صحنه عجيب و وحشتناكى است ؟ ! براى اينكه بدانيم در آنجا چه غوغايى بر پا مىشود كافى است فكر كنيم كه يك لحظه در اين دنيا چنين صحنه اى بر پا شود و درون و برون و خلوت و جلوت همه انسانها يكى گردد ، چه ولوله اى در ميان خلق ايجاد خواهد شد ؟ و چگونه رشتههاى پيوند مردم از هم گسسته مىشود ؟ !
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 57
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٧