تنها مشركان مكه نيستند كه به تقليد نياكانشان در گمراهى عميقى گرفتارند ، بلكه پيش از آنها نيز اكثر اقوام گذشته به چنين سرنوشتى گرفتار شدند ، و مؤمنان آنها در برابر گمراهان آنها اندك بودند ، و اين تسلى خاطرى است براى پيامبر ص و مؤمنان اندك نخستين در آن زمان كه در مكه بودند و از هر سو در محاصره دشمن .
سپس اضافه مىكند گمراهى آنها به خاطر نداشتن رهبر و راهنما نبود ، « ما در ميان آنها انذاركنندگانى فرستاديم » ( * ( وَلَقَدْ أَرْسَلْنا فِيهِمْ مُنْذِرِينَ ) * ) .
پيامبرانى كه آنها را از شرك و كفر و ظلم و بيدادگرى و تقليد كوركورانه از ديگران بيم مىدادند ، و آنها را به مسئوليتهايشان آشنا مىساختند .
درست است كه پيامبران در يك دست نامه انذار و در دست ديگر نامه بشارت داشتند ولى چون ركن اعظم تبليغ آنها مخصوصا نسبت به چنين اقوام گمراه و سركش همان انذار بود در اينجا تنها روى آن تكيه شده است .
سپس در يك جمله كوتاه و پرمعنى مىگويد : « اكنون بنگر عاقبت انذار شوندگان و اين اقوام لجوج گمراه به كجا رسيد » ؟ ( * ( فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ ) * ) .
مخاطب در جمله « فانظر » ( اكنون بنگر ) ممكن است شخص پيامبر ص باشد و يا هر فرد عاقل و بيدار .
در حقيقت اين جمله اشاره به پايان كار اقوامى است كه در آيات بعد شرح حال آنها خواهد آمد .
و در آخرين آيه به عنوان يك استثنا مىفرمايد : « مگر بندگان مخلص خدا »
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 76
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٧٦