ايمان و عمل صالح لازم است تا در پرتو آن چنين شايستگى حاصل شود .
آيا اين جمله نيز گفته بهشتيان است يا سخن پروردگار كه به دنبال سخنان آنها آمده ؟
مفسران هر دو احتمال را دادهاند ولى معنى اول يعنى ارتباط آن با گفتار بهشتيان با جملههاى ديگر آيه ، هماهنگى بيشترى دارد .
سرانجام در آخرين آيه مورد بحث كه آخرين آيه سوره زمر است پيامبر اكرم ص را مخاطب ساخته ، مىگويد : در آن روز فرشتگان را مىبينى كه بر گرد عرش خدا حلقه زدهاند و طواف مىكنند و تسبيح و حمد پروردگارشان را بجا مىآورند « ( * ( وَتَرَى الْمَلائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ ) * ) .
اشاره به وضع فرشتگان در اطراف عرش خداوند يا به خاطر اين است كه آمادگى آنها را براى اجراى اوامر الهى بيان كند ، و يا اشاره به حالت مشهود باطنى پر ارزشى است كه براى خاصان و مقربان درگاه خداوند در آن روز حاصل مىشود گر چه اين معانى سه گانه با هم منافاتى ندارند اما معنى اول مناسبتر به نظر مىرسد .
لذا به دنبال آن مىگويد : « در آن روز در ميان بندگان به حق داورى مىشود » ( * ( وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ ) * ) .
و از آنجا كه اين امور نشانههاى ربوبيت پروردگار ، و دلائل شايستگى ذات پاكش براى هر گونه حمد و سپاس است در آخرين جمله مىافزايد : « در آن روز گفته مىشود حمد و سپاس مخصوص پروردگار عالميان است » ( * ( وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * ) .
آيا گوينده اين سخن فرشتگانند ؟ يا بهشتيان و پرهيزگاران ؟ و يا همه آنها ؟ معنى اخير مناسبتر به نظر مىرسد ، چرا كه حمد و سپاس الهى برنامه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 558
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٥٨