را در آن روز حاضر مىكنند « ( * ( وَجِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَداءِ ) * ) .
پيامبران احضار مىشوند تا از اداى رسالت خود به مجرمان سخن گويند ، همانگونه كه در آيه 6 سوره « اعراف » مىخوانيم : وَلَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ : « ما از رسولان به طور قطع سؤال خواهيم كرد » .
و « گواهان » براى اينكه در آن محكمه عدل گواهى دهند ، درست است كه خداوند از همه چيز آگاه است ، ولى براى تاكيد مراتب عدالت حضور شهود لازم است .
اين گواهان چه كسانى هستند ؟ در ميان مفسران گفتگو است :
بعضى آنها را نيكان و پاكان و عدول امتها دانستهاند كه هم گواهى بر اداى رسالت انبياء مىدهند ، و هم بر اعمال مردمى كه در عصر آنها مىزيستهاند كه « امامان معصوم » در طليعه آنها قرار دارند .
بعضى ديگر آن را به فرشتگانى تفسير كردهاند كه گواه بر اعمال انسانها هستند و آيه 21 سوره « ق » را گواه اين معنى دانستهاند كه مىگويد وَجاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَشَهِيدٌ : « هر انسانى وارد صحنه محشر مىشود در حالى كه همراه او كسى است كه او را به دادگاه الهى مىراند و نيز با او گواهى است » .
بعضى نيز آن را به اعضاى بدن و مكان و زمان اطاعت و معصيت كه از گواهان روز قيامتند تفسير كردهاند .
ولى ظاهر اين است كه « شهداء » ( گواهان ) معنى گسترده اى دارد كه هر يك از مفسرين به بخشى از آن اشاره كردهاند .
بعضى احتمال دادهاند كه منظور « شهيدان راه خدا » بالخصوص بوده باشند اما اين بعيد به نظر مىرسد ، چرا كه سخن از گواهان محكمه عدل الهى است نه از « شهيدان راه حق » هر چند ممكن است آنها نيز در صف شهود باشند .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 546
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٤٦