دوزخ حضور مىيابند « ( * ( لا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ وَهُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ ) * ) .
چه دردناك است كه اين پيروان در آن روز به صورت لشكريانى پشت سر بتها قرار گيرند ، و همگى در دادگاه عدل خدا حضور يابند ، و بعد از آن همگى به دوزخ فرستاده شوند ، بىآنكه بتوانند گرهى را از كار لشكر خود بگشايند .
اصولا تعبير به « محضرون » در همه جا نشانه تحقير است و حاضر ساختن افراد بى آنكه خودشان تمايل داشته باشند نشانه حقارت آنها است .
طبق اين تفسير ، ضمير اول « هم » در جمله « * ( وَهُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ ) * » به « عابدها » و ضمير دوم به « معبودها » بر مىگردد ، در حالى كه بعضى از مفسران احتمال عكس آن را نيز دادهاند كه معبودان و بتها لشكر عابدين خود در آن روز خواهند بود ، در عين اينكه لشكرند كمترين يارى از آنها ساخته نيست ! ولى تفسير اول مناسبتر است .
به هر حال اين تعبيرها تنها در مورد معبودان صاحب شعور مانند شياطين و گردنكشان جن و انس صادق است ، ولى اين احتمال نيز وجود دارد كه در آن روز خداوند در بتهايى كه از سنگ و چوب ساختند نيز عقل و شعورى مىآفريند تا عابدان خود را سرزنش كنند ، و ضمنا همين سنگ و چوبها به عنوان آتشگيرههاى جهنم در كنار آنان خواهند بود ، چنان كه قرآن در ( آيه 98 - انبيا ) مىگويد :
« إِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّه حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ » :
« شما و آنچه را غير از خدا مىپرستيد هيزم جهنم خواهيد بود ، و همگى در آن وارد مىشويد » ! .
سرانجام در آخرين آيه مورد بحث به عنوان دلدارى پيامبر ص و تقويت روحيه او در برابر اينهمه كارشكنيها و فتنه انگيزيها و افكار و اعمال خرافى ، مىفرمايد :
« اكنون كه چنين است سخنان آنها تو را غمگين نكند كه گاهى ترا شاعر مىخوانند
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 452
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٥٢