* ( الرَّحْمنَ بِالْغَيْبِ ) * ) .
« و كسى كه چنين است او را بشارت به مغفرت و پاداش پر ارزش ده » ( * ( فَبَشِّرْه بِمَغْفِرَةٍ وَأَجْرٍ كَرِيمٍ ) * ) .
در اينجا به چند نكته بايد توجه داشت :
1 - در اين آيه دو وصف براى كسانى كه « انذار » و « اندرز » پيامبر ص در آنها مؤثر است ذكر شده : پيروى از ذكر ، و خشيت از خداوند در پنهان ، البته منظور از بيان اين دو وصف همان آمادگى و جنبه « بالقوه » آن است ، يعنى انذار تنها در كسانى مؤثر واقع مىشود كه گوش شنوا و قلب آماده دارند ، انذار در آنها دو اثر مىگذارد : نخست پيروى از ذكر و قرآن ، و ديگر احساس ترس در برابر پروردگار و مسئوليتها .
و به تعبير ديگر اين دو حالت بالقوه در آنها وجود دارد ، اما بعد از انذار به فعليت مىرسد بر خلاف كوردلان لجوج و غافل كه هرگز نه گوش شنوا دارند نه آماده خشيتاند .
اين آيه درست مانند آيات نخستين سوره بقره است كه مىگويد : ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيه هُدىً لِلْمُتَّقِينَ : « اين كتاب آسمانى شكى در آن نيست و مايه هدايت پرهيزكاران است » .
2 - منظور از « ذكر » به عقيده بسيارى از مفسران قرآن مجيد است ، زيرا اين كلمه به همين صورت كرارا در قرآن در همين معنى به كار رفته است ( 1 ) .
ولى مانعى ندارد كه منظور معنى لغوى آن يعنى هر گونه يادآورى بوده
هامش
( 1 ) نحل - 44 ، فصلت - 41 ، زخرف - 44 ، قمر - 25 ، در عين حال واژه « ذكر » به معنى مطلق يادآورى نيز در قرآن كرارا به كار رفته .