در اينجا سؤالى مطرح است و آن اينكه : چرا نخست از گروه ظالمان ، سپس ميانه روان ، و بعد سابقين بالخيرات سخن مىگويد ، در حالى كه از جهاتى عكس آن اولى به نظر مىرسد ؟ ! بعضى مفسران بزرگ در پاسخ اين سؤال گفتهاند كه هدف بيان ترتيب مقامات مردم در سلسله تكاملى است ، زيرا نخستين مرحله ، مرحله عصيان و غفلت است ، بعد از آن مقام توبه و انابه ، و سرانجام توجه و قرب به خدا ، هنگامى كه معصيتى از انسان سر مىزند او « ظالم » است ، و هنگامى كه به مقام توبه برمىآيد « مقتصد » است ، و زمانى كه توبه او به مقام قبول رسيد و مجاهداتش در راه خداوند افزون گشت به مقام قرب او مىرسد و در سلسله « سابقين بالخيرات » قرار مىگيرد . ( 1 ) .
بعضى نيز افزودهاند كه اين ترتيب به خاطر فزونى و كمى افراد اين سه گروه است ، ظالمان اكثريت را تشكيل مىدهند ، و مقتصدان در مرحله بعد ، و سابقين بالخيرات كه خاصان و پاكانند از همه كمترند ، هر چند از نظر كيفيت از
هامش
( 1 ) « طبرسى » در « مجمع البيان » ذيل آيه مورد بحث .