مىفرمايد : « ما آنها را از عذاب نزديك اين دنيا قبل از عذاب بزرگ آخرت مىچشانيم ، شايد بيدار شوند و باز گردند » ( * ( وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الأَدْنى دُونَ الْعَذابِ الأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ) * ) .
مسلما « عذاب ادنى » معنى گسترده اى دارد كه غالب احتمالاتى را كه مفسران به طور جدا گانه در تفسير آن نوشتهاند در بر مىگيرد .
از جمله اينكه منظور مصائب و درد و رنجها است .
يا قحطى و خشكسالى شديد هفت ساله اى كه مشركان در مكه به آن گرفتار شدند ، تا آنجا كه مجبور گشتند از لاشه مردارها تغذيه كنند ! يا ضربه شديدى است كه بر پيكر آنها در جنگ « بدر » وارد شد .
و مانند اينها .
اما اينكه بعضى احتمال دادهاند منظور « عذاب قبر » يا « مجازات در رجعت » است ، صحيح به نظر نمىرسد ، زيرا با جمله « * ( لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ ) * » ( شايد از اعمال خود باز گردند ) سازگار نيست .
البته بايد به اين نكته توجه داشت كه در اين دنيا نيز عذابهايى وجود دارد كه به هنگام نزول آن درهاى توبه بسته مىشود و آن « عذاب استيصال » است يعنى مجازاتهايى كه براى نابودى اقوام سركش به هنگامى كه هيچ وسيله بيدارى در آنها مؤثر نگردد نازل مىشود ، و طبعا اين گونه عذاب نيز از موضوع بحث آيه خارج است .
و اما « عذاب اكبر » به معنى عذاب روز قيامت است كه از هر مجازاتى بزرگتر و دردناكتر است .
در اينكه چرا « ادنى » ( نزديكتر ) در برابر « اكبر » ( بزرگتر ) قرار گرفته ؟ در حالى كه يا بايد « ادنى » در مقابل « ابعد » ( دور تر ) و يا « اصغر » در مقابل « اكبر » قرار گيرد ، نكته اى دارد كه بعضى از مفسران به آن اشاره كرده اند
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 159
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٥٩