و اما « * ( لَهْوَ الْحَدِيثِ ) * » ، مفهوم وسيع و گسترده اى دارد كه هر گونه سخنان يا آهنگهاى سرگرم كننده و غفلتزا را كه انسان را به بيهودگى يا گمراهى مىكشاند در بر مىگيرد ، خواه از قبيل « غنا » و الحان و آهنگهاى شهوتانگيز و هوسآلود باشد ، و خواه سخنانى كه نه از طريق آهنگ ، بلكه از طريق محتوى انسان را به بيهودگى و فساد ، سوق مىدهد .
و يا از هر دو طريق ، چنان كه در تصنيفها و اشعار عاشقانه خوانندگان معمولى است كه هم محتوايش گمراه كننده است و هم آهنگش ! و يا مانند داستانهاى خرافى و اساطير كه سبب انحراف مردم از « صراط مستقيم » الهى مىگردد .
و يا سخنان سخريه آميزى كه به منظور محو حق و تضعيف پايههاى ايمان مطرح مىشود ، همانند چيزى كه از ابو جهل و يارانش نقل مىكنند كه رو به قريش مىكرد و مىگفت : « مىخواهيد شما را از » زقوم « كه » محمد « ما را به آن تهديد مىكند اطعام كنم ؟ ! سپس مىفرستاد و » كره و خرما « حاضر مىكردند و مىگفت :
اين همان « زقوم » است ! . . . و به اين ترتيب آيات الهى را بباد استهزاء مىگرفت .
به هر حال « لهو الحديث » معناى گسترده اى دارد كه همه اينها و مانند آن را فرا مىگيرد ، و اگر در روايات اسلامى و سخنان مفسرين روى يكى از اينها انگشت گذارده شده است هرگز دليل بر انحصار و محدوديت مفهوم آيه نيست .
در احاديثى كه از طرق اهل بيت ع به ما رسيده تعبيرهايى ديده مىشود كه بيانگر همين وسعت مفهوم اين كلمه است :
از جمله در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم :
الغناء مجلس لا ينظر اللَّه الى اهله ، و هو مما قال اللَّه عز و جل « * ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّه ) * »
: « مجلس غنا و خوانندگى لهو و باطل ، مجلسى
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 15
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٥