عظيم را به ميان مىآورد ! همه اينها نشان مىدهد كه او به خوبى مطالب را مىدانست ، اما براى تحميق مردم مصر و حفظ موقعيت خويش با الفاظ بازى مىكرد .
قرآن سپس به استكبار فرعون و فرعونيان و عدم تسليم آنها در برابر « مبدء » و « معاد » كه ريشه جنايات آنها نيز از انكار همين دو اصل سرچشمه مىگرفت پرداخته چنين مىگويد : « فرعون و لشكريانش به ناحق در زمين استكبار كردند ( و خدا را كه آفريننده بزرگ زمين و آسمان است انكار نمودند ) و گمان كردند كه قيامتى در كار نيست ، و به سوى ما باز نمىگردند » ( * ( وَاسْتَكْبَرَ هُوَ وَجُنُودُه فِي الأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَيْنا لا يُرْجَعُونَ ) * ) .
انسان ضعيفى كه گاهى قادر به دور كردن پشه اى از خود نيست ، و گاه يك موجود ذره بينى به نام ميكرب نيرومندترين افراد او را به زير خاك مىفرستد چگونه مىتواند خود را بزرگ معرفى كند و دعوى الوهيت نمايد ؟ ! در حديث معروف قدسى آمده است كه خداوند مىفرمايد :
الكبرياء ردائى ، و العظمة ازارى ، فمن نازعنى واحدا منهما القيته فى النار ! :
« بزرگى رداى من است و عظمت لباسى است كه به قامت كبريايى من دوخته شده ، هر كس در اينها با من منازعه كند او را به دوزخ مىافكنم » ! ( 1 ) .
بديهى است خدا نيازى به اين توصيفها ندارد مهم اين است كه طغيانگرى انسان و جنايتگرى او زمانى شروع مىشود كه خود را گم مىكند و باد كبر و غرور مغز او را پر سازد .
هامش
( 1 ) تفسير « روح المعانى » ، تفسير كبير « فخر رازى » ، تفسير « الميزان » و تفاسير ديگر ذيل آيه مورد بحث .