قصرها و كاخهاى ويران شده آنها را بنگريد ، خزائن به تاراج رفته آنها را تماشا كنيد ، جمعيت نيرومند پراكنده آنها را مشاهده نمائيد ، و سرانجام قبرهاى درهم شكسته و استخوانهاى پوسيده آنها را بنگريد .
ببينيد سرانجام ظلم و ستم و گناه و شرك آنها چه شد ؟
ببينيد اگر آنها آشيانه مرغان را سوزاندند ، چگونه خانه اين صيادان نيز به ويرانى كشيده شد ؟
آرى « اكثر آنها مشرك بودند » ( * ( كانَ أَكْثَرُهُمْ مُشْرِكِينَ ) * ) .
و شرك ام الفساد و مايه تباهى آنها شد .
جالب توجه اينكه هنگامى كه در آيات قبل سخن از نعمتهاى خدا بود ، نخست آفرينش و خلقت انسان را مطرح كرد ، سپس روزى دادن به او را ( * ( اللَّه الَّذِي خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ ) * ) ولى در آيات مورد بحث هنگامى كه سخن از مجازات الهى مىگويد : نخست اشاره به زوال نعمتها بر اثر گناه مىكند ، سپس نابودى و هلاكت بر اثر شرك ، چرا كه به هنگام بخشش ، اول موهبت خلقت است و بعد روزى ، و به هنگام باز پس گرفتن ، نخست زوال نعمت است و بعد هلاكت .
تعبير به « * ( أَكْثَرُهُمْ مُشْرِكِينَ ) * » با توجه به اينكه اين سوره مكى است و مسلمانان آن روز در اقليت قرار داشتند ، شايد اشاره به اين است كه از انبوه مشركان نهراسيد كه خداوند گروههاى عظيمى از اين قبيل افراد را در گذشته هلاك و نابود كرده است ، و هم هشدارى است براى اين طغيانگران كه سير در ارض كنند و پايان كار پيشينيان هم مسلك خود را با چشم ببينند .
و از آنجا كه پند گرفتن و بيدار شدن ، و سپس بازگشتن به سوى خدا ، هميشه مفيد و مؤثر نيست ، در آيه بعد روى سخن را به پيامبر ص كرده چنين مىگويد :
« صورت خود را به سوى دين و آئين مستقيم و پا بر جا ( آئين توحيد خالص ) قرار
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 453
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٥٣