گفتهاند بحر به معنى مناطق حاصلخيز و پر باغ و زراعت است .
ما دليلى بر اين گونه تكلفات نمىبينيم ، چرا كه « بحر » معنى معروفى دارد كه همان دريا است و فساد در آن ، ممكن است به صورت كمبود مواهب دريايى و يا ناامنىها و جنگهايى كه در درياها به وقوع مىپيوست باشد .
در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم :
حيات دواب البحر بالمطر فاذا كف المطر ظهر الفساد فى البحر و البر ، و ذلك اذا كثرت الذنوب و المعاصى :
« زندگى موجودات دريا به وسيله باران است هنگامى كه باران نبارد هم خشكىها به فساد كشيده مىشود ، و هم دريا ، و اين هنگامى است كه گناهان فزونى گيرد » ! ( 1 ) .
البته آنچه در اين روايت آمده بيان يك مصداق روشن از فساد است ، و نيز آنچه در رابطه با نزول باران و حيات حيوانات دريايى در اين حديث ذكر شده مساله اى است كه دقيقا به تجربه رسيده كه هر وقت باران كمتر ببارد ماهى در دريا كم خواهد شد ، و حتى از بعضى از ساحلنشينان شنيديم كه مىگفتند : « فايده باران براى دريا بيش از فايده آن براى صحرا است » ! در زمينه رابطه فساد بر و بحر با گناهان مردم تحليلهاى ديگرى داريم كه به خواست خدا در بحث نكات خواهد آمد .
در آيه بعد براى اينكه مردم شواهد زنده اى را در مساله ظهور فساد در زمين به خاطر گناه انسانها با چشم خود بينند ، دستور « سير در ارض » را مىدهد و به پيامبر ص مىفرمايد : « بگو شما در روى زمين به گردش پردازيد ، حال امتهاى پيشين را جستجو كنيد ، و اعمال و سرنوشت آنها را مورد بررسى قرار دهيد ببينيد عاقبت كسانى كه قبل از شما بودند به كجا رسيد » ؟ ! ( * ( قُلْ سِيرُوا فِي الأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلُ ) * ) .
هامش
( 1 ) تفسير قمى طبق نقل تفسير الميزان جلد 16 صفحه 210 .