به اين معنى كه هر زمان عاملى پيدا شود كه انسان را از نظر عقيده و عمل از اصل توحيد منحرف سازد بايد به سوى او بازگردد ، و هر قدر اين امر تكرار شود مانعى ندارد تا سرانجام پايههاى فطرت آن چنان محكم و موانع و دوافع آن چنان سست و بى اثر گردد كه بطور مداوم در جبهه توحيد بايستيد ، و مصداق تام « * ( فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً ) * » گردد .
قابل توجه اينكه : « اقم وجهك » به صورت مفرد آمده ، « منيبين » به صيغه جمع ، اين نشان مىدهد كه دستور اول گرچه مفرد است و مخاطب آن پيامبر ص مىباشد ، ولى در حقيقت همه مؤمنين و مسلمين مخاطبند .
و به دنبال دستور « انابه » و بازگشت ، دستور به « تقوا » مىدهد كه جامع همه اوامر و نواهى الهى است ، مىفرمايد « از خداوند بپرهيزيد » ( * ( وَاتَّقُوه ) * ) .
يعنى از مخالفت فرمان او .
سپس از ميان تمام اوامر تكيه و تاكيد بر موضوع نماز كرده ، مىگويد :
« و نماز را بر پا داريد » ( * ( وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ ) * ) .
چرا كه نماز در تمام ابعادش مهمترين برنامه مبارزه با شرك و مؤثرترين وسيله تقويت پايههاى توحيد و ايمان به خدا است .
لذا از ميان تمام نواهى نيز روى « شرك » تكيه مىكند و مىگويد : « و از مشركان نباشيد » ( * ( وَلا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ ) * ) .
چرا كه شرك بزرگترين گناه و اكبر كبائر است كه هر گناهى را ممكن است خداوند ببخشد اما شرك را هرگز نخواهد بخشيد چنان كه در آيه 48 نساء مىخوانيم : إِنَّ اللَّه لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِه وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ : « خداوند شرك را نمىبخشد ولى كمتر از آن را براى هر كس بخواهد مىبخشد .
پيدا است كه دستورات چهارگانه اى كه در اين آيه آمده همه تاكيدى است بر مساله توحيد و آثار عملى آن ، اعم از توبه و بازگشت به سوى خدا ، تقوا ،
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 420
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٢٠