است ، مىگويد : شما معتقديد آغاز آفرينش از او است ، بازگشت مجدد كه از آن آسانتر است چرا از او نباشد ؟
دليل آسانتر بودن « اعاده » از « آغاز » اين است كه در آغاز اصلا چيزى نبود و خدا آن را ابداع كرد ، ولى در اعاده لا اقل مواد اصلى موجود است ، قسمتى در لابلاى خاكهاى زمين ، و بخشى در فضا پراكنده مىباشد ، تنها مساله همان نظام دادن و صورت بندى آن است .
ولى توجه به يك نكته در اينجا ضرورى است كه تعبير به آسان بودن و سخت بودن از دريچه فكر ما است ، و الا براى وجودى كه بىنهايت است « سخت » و « آسان » هيچ تفاوتى ندارد ، اصولا سخت و آسان در جايى مفهوم دارد كه سخن از قدرت محدودى در ميان باشد كه از عهده كارى به خوبى برآيد و از عهده كار ديگرى به زحمت ، اما هنگامى كه سخن از قدرت نامحدود در ميان است سخت و آسان بىمعنى مىشود .
به تعبير ديگر برداشتن عظيمترين كوههاى روى زمين براى خداوند به همان اندازه آسان است كه برداشتن يك پر كاه ! و شايد به همين دليل بلافاصله در ذيل آيه مىفرمايد : « و براى خدا است توصيف برتر در آسمان و زمين » ( * ( وَلَه الْمَثَلُ الأَعْلى فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ) .
چرا كه هر وصف كمالى در آسمان و زمين در باره هر موجودى تصور كنيد از علم قدرت و مالكيت و عظمت وجود و كرم ، مصداق اتم و اكمل آن نزد خدا است ، چرا كه همه محدودش را دارند ، و او نامحدودش ، اوصاف همه عارضى است و اوصاف او ذاتى و او منبع اصلى همه كمالات است .
حتى الفاظ ما كه غالبا براى بيان مقاصد روزمره ما است بيانگر اوصاف او نمىتواند باشد ، همانگونه كه در تعبير « اهون » ( آسانتر ) نمونه آن را ديديم .
جمله فوق همانند چيزى است كه در سوره اعراف آيه 180 آمده : وَلِلَّه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 411
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤١١