چه جاى تعجب كه در پايان جهان همه موجودات زنده بميرند و در رستاخيز همه انسانها به زندگى جديدى بازگردند ؟ ! اما « خروج حى از ميت » در مورد زمينهاى مرده كه بارها در قرآن براى مساله معاد روى آن تكيه شده ، براى همه روشن است كه در فصل زمستان زمين به صورت مرده درمىآيد ، نه گياهى از آن مىرويد ، نه گلى مىخندد ، و نه شكوفه اى مىشكفد ، اما در فصل بهار با تعادل هوا و فرو ريختن قطرات حياتبخش باران جنبشى در زمين پيدا مىشود ، همه جا گياهان مىرويند ، گلها مىخندند و شكوفهها بر شاخها آشكار مىشوند ، و اين صحنه معاد است كه در اين جهان مىبينيم .
و اما در مورد خارج ساختن مرده از زنده آن هم چيز پوشيده و پنهانى نيست دائما در سطح كره زمين درختانى مىميرند و به چوب خشكيده اى تبديل مىشوند انسانها و حيوانات حيات خود را از دست داده و به جسد بىجانى مبدل مىگردند .
و اما در مورد « بيرون آمدن موجود زنده از مرده » بعضى از مفسران آن را به خروج انسان و حيوان از نطفه تفسير كردهاند و بعضى به تولد مؤمن از كافر و بعضى به بيدار شدن خفتگان .
ولى ظاهر اين است كه معنى اصلى آيه هيچكدام از اين معانى نيست ، چرا كه نطفه خود موجود زنده اى است ، و مساله ايمان و كفر نيز جزء بطون آيه است نه ظاهر آيه ، و موضوع خواب و بيدارى جنبه مجازى دارد زيرا حيات و مرگ حقيقى نيست .
ظاهر آيه اين است كه خداوند همواره موجودات زنده را از موجودات مرده خارج مىسازد ، و موجودات بى جان را مبدل به جاندار مىكند .
گرچه طبق مسلمات علم امروز در حال حاضر حد اقل در آزمايشهاى بشرى و مشاهدات روزمره موردى ديده نشده است كه موجودات زنده از موجودات بيجان
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 385
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٥