به نمازهاى پنجگانه نخواهد شد ، هر چند اين نمازها از مصداقهاى روشن آن است .
ذكر اين نكته نيز لازم است كه جملههاى « سبحان اللَّه » « و له الحمد » مىتواند انشاء تسبيح و حمدى از ناحيه خداوند باشد ، همانگونه كه در آيه 14 سوره مؤمنون مىفرمايد « فَتَبارَكَ اللَّه أَحْسَنُ الْخالِقِينَ » : « جاويد و پر بركت است خداوندى كه بهترين خالقها است » .
و ممكن است اين حمد و تسبيح به معنى امر باشد ، يعنى او را تسبيح و حمد گوئيد ( سبحوه و احمدوا له ) و اين تفسير نزديكتر به نظر مىرسد كه آيات فوق دستورى باشد به همه بندگان كه براى زدودن آثار شرك و گناه از دل و جان ، هر صبح و شام ، و هر ظهر و عصر ، حمد و تسبيح خدا گويند ، به وسيله نماز و غير نماز .
در حديثى از پيامبر گرامى اسلام ص چنين آمده است : « هر كس دو آيه فوق و آيه ما بعد از آن را صبحگاهان بخواند آنچه را در روز از او فوت مىگردد جبران خواهد كرد ، و هر كس آن را در آغاز شب بخواند آنچه را در شب از او فوت شود جبران خواهد كرد » ( 1 ) .
در آيه بعد باز به مساله معاد بازمىگردد ، و از طريق ديگرى به استبعاد منكران چنين پاسخ مىگويد : « خداوند همواره زنده را از مرده ، و مرده را از زنده خارج مىكند ، و زمين را بعد از مرگ حيات مىبخشد ، و همين گونه روز قيامت مبعوث و خارج مىشويد » ( * ( يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَيُحْيِ الأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَكَذلِكَ تُخْرَجُونَ ) * ) .
يعنى « صحنه معاد » و « صحنه پايان دنيا » كه يكى خروج « حى از ميت » است و ديگرى « ميت از حى » مرتبا در برابر چشم شما تكرار مىشود ، بنا بر اين
هامش
( 1 ) تفسير نور الثقلين جلد 4 صفحه 172 .