و همچنين در مورد تعبير « فينا » كه آيا منظور در راه رضاى خدا است ، يا در راه جهاد با نفس ، يا در طريق عبادت ، يا در طريق مبارزه با دشمن ؟
ولى پيدا است كه هم تعبير به « جهاد » تعبير وسيع و مطلقى است و هم تعبير « فينا » ، بنا بر اين هر گونه جهاد و تلاشى را كه در راه خدا و براى او و به منظور وصول به اهداف الهى صورت گيرد شامل مىشود ، خواه در طريق كسب معرفت باشد ، يا جهاد با نفس ، يا مبارزه با دشمن يا صبر بر طاعت ، يا شكيبايى در برابر وسوسه معصيت ، يا در مسير كمك به افراد مستضعف ، و يا انجام هر كار نيك ديگر .
كسانى كه در اين راهها به هر شكل و هر صورت براى خدا مجاهده كنند مشمول حمايت و هدايت الهى هستند .
ضمنا از آنچه گفتيم روشن شد كه منظور از « سبل » در اينجا راههاى مختلفى است كه به سوى خدا منتهى مىشود : راه جهاد با نفس ، راه مبارزه با دشمنان ، راه علم و دانش و فرهنگ ، خلاصه جهاد در هر يك از اين راهها سبب هدايت به مسيرى است كه به خدا منتهى مىشود .
اين وعده اى است كه خداوند مؤكدا به همه مجاهدان راهش داده ، و با انواع تاكيدات ( لام تاكيد و نون تاكيد ثقيله ) آن را مؤكد ساخته و پيروزى و ترقى و موفقيت را در گرو دو چيز شمرده ، « جهاد » و « خلوص نيت » .
جمعى از فلاسفه معتقدند كه انديشه و مطالعه و تفكر ايجاد علم و دانش نمىكند ، بلكه روح انسانى را براى پذيرش صور معقولات آماده مىسازد و هنگامى كه روح انسانى آماده پذيرش شد فيض علم از خالق متعال و واهب الصور بر روح انسان پاشيده مىشود .
بنا بر اين انسان بايد در اين راه جهاد كند ولى هدايت به دست خدا است .
و اينكه در حديث وارد شده است كه علم به كثرت تعليم و تعلم نيست بلكه نورى است كه خداوند به قلب هر كس بخواهد و شايسته بداند مىافكند نيز ممكن
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 349
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٤٩