ولى بدانيد عاقبت شومى در انتظار مشركان است « آيا محل و جايگاه كافران دوزخ نيست » ؟ ( * ( أَ لَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْكافِرِينَ ) * ) .
قابل توجه اينكه در 15 مورد از قرآن مجيد افرادى به عنوان « ظالمترين مردم » معرفى شدهاند كه همه آنها با جمله استفهاميه « من اظلم » ( استفهام انكارى ) شروع شده است .
دقت در اين آيات نشان مىدهد كه آيات مزبور گرچه مسائل متنوعى ظاهرا در آنها مطرح است ، اما همه آنها به ريشه شرك بازمىگردد ، بنا بر اين هيچ تضادى در ميان آنها نيست ( براى توضيح بيشتر به جلد پنجم صفحه 183 - ذيل آيه 21 سوره انعام - مراجعه فرمائيد ) .
آخرين آيه مورد بحث كه در عين حال آخرين آيه سوره عنكبوت است واقعيت مهمى را بيان مىكند كه عصاره اى از تمام اين سوره و هماهنگ با آغاز آن است .
مىفرمايد : راه خدا گرچه مشكلات فراوان دارد ، مشكل از نظر شناخت حق ، مشكل از نظر وسوسههاى شياطين جن و انس ، مشكل از نظر مخالفت دشمنان سرسخت و بى رحم ، و مشكل از نظر لغزشهاى احتمالى اما در اينجا يك حقيقت است كه به شما در برابر اين مشكلات نيرو و اطمينان مىدهد و حمايت مىكند و آن اينكه : « كسانى كه در راه ما جهاد كنند ما آنها را به طرق خويش هدايت مىكنيم ، و خداوند با نيكوكاران است » ( * ( وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَإِنَّ اللَّه لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ ) * ) .
در اينكه منظور از « جهاد » در اينجا چيست ؟ و آيا جهاد با دشمن است ، يا جهاد با نفس ، يا جهاد در راه شناخت خدا از طرق علمى و استدلالى ؟ مفسران احتمالات متعددى دادهاند .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 348
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٤٨