عرض كرد : اين غرفهها از آن كيست اى رسول خدا ! فرمود :
هى لمن اطاب الكلام و اطعم الطعام و ادام الصيام و صلى اللَّه بالليل و الناس نيام :
« اينها براى كسى است كه سخن خود را پاكيزه كند ، گرسنگان را سير نمايد ، و روزه بسيار بگيرد و در دل شب ، هنگامى كه مردم در خوابند ، براى خدا نماز بخواند » ( 1 ) .
آيه بعد مهمترين اوصاف مؤمنان عامل را به اين صورت بيان مىكند :
« آنها كسانى هستند كه در برابر مشكلات صبر و استقامت به خرج مىدهند ، و بر پروردگارشان توكل مىكنند » ( * ( الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ ) * ) .
از زن و فرزند و دوستان و بستگان و خانه و كاشانه خود جدا مىشوند و صبر مىكنند .
مرارتهاى غربت و سختيهاى آوارگى از وطن را مىچشند و شكيبا هستند .
براى حفظ ايمان خود آزار دشمنان را به جان مىخرند ، و در راه جهاد با نفس كه « جهاد اكبر » است ، و مبارزه با دشمنان سر سخت كه « جهاد اصغر » است از انواع مشكلات استقبال مىكنند و صبر مىكنند .
آرى اين صبر و استقامت رمز پيروزى آنها و عامل بزرگ افتخار آنان است كه بدون آن هيچ عمل مثبتى در زندگى امكان پذير نيست .
از اين گذشته ، آنها نه بر اموالشان و نه بر دوستان و بستگان تكيه دارند ، تكيه گاهشان تنها خدا ، و توكلشان بر ذات پاك او است ، اگر هزار دشمن قصد هلاك آنها كنند مىگويند : گرم تو دوستى از دشمنان ندارم باك ! و اگر درست بينديشيم ريشه همه فضائل انسانى همين « صبر » و « توكل » است : صبر عامل استقامت در برابر موانع و مشكلات است ، و توكل انگيزه حركت در اين راه پر نشيب و فراز .
هامش
( 1 ) « تفسير قرطبى » ذيل آيات مورد بحث جلد 7 صفحه 5075 .