آنها از آن آگاه نباشند و بدون مقدمه فرا رسد ، چرا كه اگر وقت آن اعلام مىشد باعث تجرى و جسارت كفار و گنهكاران مىگرديد ، آنها تا آخرين لحظه به گناه و كفر ادامه مىدادند و در لحظات آخر كه موعد مقرر عذاب نزديك مىشد همگى توبه مىكردند و به سوى حق باز مىگشتند ! فلسفه تربيتى اين مجازاتها ايجاب مىكند كه موعدش مكتوم باشد تا هر لحظه اثر خود را ببخشد و ترس و وحشت آن عاملى بازدارنده گردد ضمنا از آنچه گفتيم روشن شد كه منظور از جمله « * ( وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ ) * » اين نيست كه آنها اصل وجود عذاب را درك نمىكنند و گرنه فلسفه عذاب از بين مىرفت ، بلكه منظور اين است كه آنها لحظه وقوع آن و مقدماتش را تشخيص نمىدهند ، و به تعبير ديگر بطور غافلگيرانه مثل صاعقه بر آنها فرود مىآيد .
از آيات مختلف قرآن بر مىآيد كه اين بهانه جويى منحصر به كفار مكه نبود ، بلكه بسيارى از امم ديگر نيز روى مساله تعجيل عذاب اصرار مىورزيدند .
بالآخره سومين پاسخ را قرآن در آيه بعد بيان كرده ، مىگويد « آنها در برابر تو در مورد عذاب عجله مىكنند در حالى كه جهنم كافران را احاطه كرده است » ! ( * ( يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذابِ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ ) * ) .
اگر عذاب دنيا تاخير بيفتد عذاب آخرت صد در صد قطعى است آن چنان مسلم است كه قرآن به صورت يك امر فعلى از آن ياد مىكند و مىگويد « جهنم گويى هم اكنون آنها را احاطه كرده است » ! در اينجا تفسير دقيقترى نيز براى اين آيه وجود دارد و آن اينكه جهنم از دو نظر هم اكنون « به معنى واقعى كلمه » اين گروه را احاطه كرده .
نخست جهنم دنيا است آنها بر اثر شرك و آلودگى به گناه در جهنمى كه خود فراهم كردهاند مىسوزند ، جهنم جنگ و خونريزى ، جهنم نزاع و اختلاف ،
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 321
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٢١