از اينجا تفسير و بيان ديگرى براى آيه فوق نيز مىتوان به دست آورد و آن اينكه منظور گواهى و شهادت خداوند است در كتب آسمانى پيشين كه علماى اهل كتاب به خوبى از آن آگاهى داشتند .
در عين حال منافاتى بين اين تفسيرهاى سه گانه نيست و ممكن است همه در معنى آيه جمع باشد .
در پايان آيه به عنوان يك هشدار و تهديد مىفرمايد : « كسانى كه ايمان به باطل آوردند و به اللَّه كافر شدند زيانكاران واقعى هستند » ( * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا بِالْباطِلِ وَكَفَرُوا بِاللَّه أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ ) * ) .
چه خسرانى از اين بالاتر كه انسان تمام سرمايههاى وجود خود را در برابر هيچ از دست دهد ؟ آن گونه كه مشركان دادند ، قلب و جان خود را در اختيار بتها نهادند و تمام نيروهاى جسمانى ، و امكانات اجتماعى و فردى خود را در اختيار تبليغ و ترويج آئين بت پرستى و محو نام اللَّه گذاردند و جز خسران و زيان نتيجه اى عائد آنها نشد .
غالبا قرآن در آيات خود به اين خسران بزرگ اشاره مىكند و گاهى با ذكر كلمه « اخسر » ( زيانكارتر ) اين حقيقت را نشان داده كه زيانى از اين برتر و بالاتر نيست ( هود - 22 - نمل - 5 - كهف - 103 ) .
مهمتر اين كه گاه انسان در معامله اى زيان مىكند تنها سرمايه خود را از دست مىدهد و ورشكست مىشود ، اما گاهى از اين فراتر مىرود بدهكارى زيادى نيز بر دوش او مىماند و اين بدترين نوع ورشكست است ، و مشركان درست همين حال را دارند ، بلكه گاهى مايه ورشكستگى و گمراهى ديگران نيز مىشوند و به اصطلاح ورشكستگى زنجيره اى را تشكيل مىدهند ( 1 ) .
هامش
( 1 ) در اين زمينه بحث مشروحى در جلد 12 صفحه 563 ( ذيل آيه 103 سوره كهف ) بيان كردهايم .