بيفزايد لذا در دنبال آيه به صورت يك استثناء مىفرمايد : « مگر كسانى از آنها كه مرتكب ظلم و ستم شدند » ( * ( إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ ) * ) .
همانها كه بر خود و ديگران ظلم كردند و بسيارى از آيات الهى را كتمان نمودند تا مردم به اوصاف پيامبر اسلام ص آشنا نشوند .
آنها كه ظلم كردند و فرمانهاى الهى را در آنجا كه بر خلاف منافعشان بود زير پا گذاردند .
آنها كه ظلم كردند و خرافاتى همچون مشركان به ميان آوردند ، « مسيح » يا « عزيز » را فرزند خدا خواندند .
و بالآخره آنها كه ظلم كردند و بجاى بحث منطقى دست به شمشير برده و متوسل به زور شدند و به شيطنت و توطئه چينى پرداختند .
و در آخر آيه يكى از مصداقهاى روشن « مجادله به احسن » را كه مىتواند الگوى زنده اى براى اين بحث باشد به ميان آورده ، مىفرمايد :
« بگوئيد ما به تمام آنچه از سوى خدا بر ما و شما نازل شده است ايمان داريم ، معبود ما و شما يكى است ، و در برابر او تسليم هستيم » ( * ( وَقُولُوا آمَنَّا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنا وَأُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَإِلهُنا وَإِلهُكُمْ واحِدٌ وَنَحْنُ لَه مُسْلِمُونَ ) * ) .
چه تعبير زيبا و چه آهنگ جالبى ؟ آهنگ وحدت و ايمان به همه آنچه از سوى خداى واحد نازل شده ، و حذف همه تعصبها ، و ما و شماها ، و بالآخره توحيد معبود و تسليم بى قيد و شرط در برابر « اللَّه » .
اين يك نمونه از « مجادله به احسن » است كه هر كس بشنود مجذوب آن مىشود ، و نشان مىدهد اسلام گروه گرا ، و تفرقه طلب نيست ، آواى اسلام آواى وحدت است و تسليم بودن در برابر هر سخن حق .
نمونههاى اين بحث در قرآن فراوان است ، از جمله نمونه اى است كه امام صادق ع در حديثى به آن اشاره كرده ، مىفرمايد : « مجادله به احسن ، مانند
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 300
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٠٠