سپس مىافزايد : « مساكن و جايگاههاى آنها براى شما آشكار است » ( و ويرانههاى شهرهايشان در سرزمين حجر و يمن بر سر راهتان ) ( * ( وَقَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنْ مَساكِنِهِمْ ) * ) .
شما همه سال در مسافرتهايتان براى تجارت ، به سوى يمن و شام ، از سرزمين « حجر » كه در شمال جزيره عرب ، و « احقاف » كه در جنوب و نزديكى يمن قرار دارد مىگذريد و ويرانههاى شهرهاى عاد و ثمود را با چشم خود تماشا مىكنيد ، چرا عبرت نمىگيريد ؟ ! سپس به علت اصلى بدبختى آنها اشاره كرده مىگويد : « شيطان اعمالشان را براى آنها زينت كرده بود ، و در نتيجه آنها را از راه حق بازداشته بود » ( * ( وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ ) * ) .
« در حالى كه چشم بينا و عقل و خرد داشتند » ، فطرت آنها بر توحيد و تقوى بود ، و پيامبران الهى نيز به قدر كافى راه را به آنها نشان داده بودند ( * ( وَكانُوا مُسْتَبْصِرِينَ ) * ) .
بعضى از مفسران اين جمله را به معنى داشتن چشم بينا و عقل و درك كافى ، و بعضى به معنى دارا بودن فطرت سالم ، و بعضى به معنى استفاده از راهنمايى پيامبران دانستهاند .
هيچ مانعى ندارد كه همه اينها در معنى آيه جمع باشد ، اشاره به اينكه آنها جاهل قاصر نبودند ، بلكه قبلا به خوبى حق را مىشناختند ، و جدان بيدار داشتند ، عقل و خرد كافى ، و پيامبران به آنها اتمام حجت كردند ، ولى با اينهمه نداى عقل و و جدان ، دعوت انبياء را رها كرده به دنبال وسوسههاى شيطانى افتادند و روز به روز اعمال زشت و شومشان در نظرشان زيباتر جلوه كرد ، و بجايى رسيدند كه راهى براى بازگشت نبود ، قانون آفرينش ، اين چوبهاى خشك و بى بار و بر را به آتش كشيد كه « سزا خود همين است مربى برى را » !
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 271
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٧١