ابراهيم ع نيز از سرزمين بابل - به اتفاق لوط و همسرش ساره - به سوى سرزمين شام ، مهد انبياء و توحيد ، حركت كرد ، تا بتواند در آنجا عده و عده اى فراهم سازد و دعوت توحيد را وسعت بخشد .
جالب اينكه ابراهيم ع مىگويد : « من به سوى پروردگارم هجرت مىكنم » چرا كه اين راه ، راه پروردگار بود ، راه رضاى او ، و راه دين و آئين او .
البته بعضى احتمال دادهاند كه ضمير « قال » به « لوط » بازگردد ، يعنى لوط گفت : من به سوى خداى خودم هجرت مىكنم ، ظاهر جمله نيز با اين معنى سازگار است ، ولى شواهد تاريخى و قرآنى نشان مىدهد كه مرجع ضمير « ابراهيم » است ، و هجرت لوط نيز به تبعيت ابراهيم بود .
شاهد اين سخن آيه 99 سوره صافات است كه از قول ابراهيم مىگويد :
إِنِّي ذاهِبٌ إِلى رَبِّي سَيَهْدِينِ : « من به سوى خداى خودم مىروم و او مرا هدايت خواهد كرد » ( 1 ) .
در آخرين آيه مورد بحث سخن از مواهب چهارگانه اى است كه خداوند بعد از اين هجرت بزرگ به ابراهيم داد .
نخست فرزندان لايق و شايسته بود ، فرزندانى كه بتوانند چراغ ايمان و نبوت را در دودمان او روشن نگهدارند ، مىگويد : « ما به او اسحاق و يعقوب را بخشيديم » ( * ( وَوَهَبْنا لَه إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ ) * ) .
دو پيامبر بزرگ و شايسته كه هر كدام راه و خط ابراهيم ع بتشكن را تداوم بخشيدند .
هامش
( 1 ) در زمينه هجرت « ابراهيم » از سرزمين « بابل » به « شام » بحث مشروحى ذيل آيه 71 به بعد سوره انبياء ( جلد سيزدهم تفسير نمونه از صفحه 451 به بعد ) آمده است .