با اينكه رحمت الهى بر غضبش پيشى گرفته اما در اينجا نخست سخن از عذاب مىگويد بعد رحمت ، چرا كه در مقام تهديد است ، و مناسب مقام تهديد ، همين است .
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه چگونه اول سخن از عذاب و رحمت مىگويد و بعد سخن از بازگشت مردم به سوى او ، در حالى كه قضيه بر عكس است ، نخست مردم در پيشگاه او حاضر مىشوند و بعد مشمول رحمت يا عذاب مىگردند ، و شايد همين امر سبب شود كه بعضى اين عذاب و رحمت را عذاب و رحمت دنيا بدانند .
در پاسخ مىگوئيم : عذاب و رحمت به قرينه آيات قبل و بعد ظاهرا همان عذاب و رحمت قيامت است ، و جمله « * ( إِلَيْه تُقْلَبُونَ ) * » مىتواند اشاره به دليل آن باشد ، يعنى چون بازگشت همه شما به سوى او است و حساب و كتابتان نزد او ، پس عذاب و رحمت نيز در اختيار او و با اراده او است .
اين معنى نيز بعيد نيست كه عذاب و رحمت در اين آيه مفهوم وسيعى داشته باشد كه عذاب و رحمت دنيا و آخرت را شامل شود .
اين نكته نيز روشن است كه مراد از جمله « * ( مَنْ يَشاءُ ) * » ( هر كه را بخواهد ) همان مشيت توأم با حكمت است يعنى هر كه را شايسته و مستحق بداند كه مشيت خدا بى حساب نيست و هماهنگ با شايستگيها و استحقاقها است .
جمله « تقلبون » از ماده « قلب » در اصل به معنى دگرگون ساختن چيزى از صورتى به صورت ديگر است ، و از آنجا كه در قيامت انسان از صورت خاك بيجان به صورت موجود زنده كاملى در مىآيد ، اين تعبير در مورد آفرينش مجدد او آمده است .
اين تعبير ممكن است اشاره به اين نكته نيز بوده باشد كه در سراى آخرت انسان آن چنان دگرگون و زير و رو مىشود كه باطنش ظاهر مىگردد و اسرار
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 239
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٣٩