تعبير به « جاهداك » ، مفهومش به كار گرفتن نهايت تلاش و كوشش و اصرار آنها است .
و تعبير به « ما * ( لَيْسَ لَكَ بِه عِلْمٌ ) * » ( چيزى كه به آن علم ندارى ) اشاره به منطقى نبودن شرك است ، چون اگر واقعا شرك صحيح بود ، دليلى بر آن وجود داشت ، و به تعبير ديگر جايى كه انسان علم به چيزى نداشته باشد بايد از آن پيروى نكند ، تا چه رسد به اينكه علم به بطلان آن داشته باشد .
پيروى از چنين چيزى پيروى از جهل است ، اگر پدر و مادر تو را وادار به پيروى از جهل كنند اطاعت آنها مكن ، اصولا تقليد كوركورانه غلط است حتى اگر در مورد ايمان باشد تا چه رسد به شرك و كفر .
همين توصيه در مورد پدر و مادر در سوره لقمان نيز آمده است ، با اين اضافه كه در آنجا مىفرمايد : وَصاحِبْهُما فِي الدُّنْيا مَعْرُوفاً : « در عين اينكه دعوت آنها را به شرك مپذير در امور دنيا نسبت به آنها ارفاق كن و در معاشرت با آنها به نيكى عمل نما » مبادا كسى چنين تصور كند كه مخالفت با پدر و مادر در مورد دعوت به شرك ، دليل بر بد رفتارى با آنها است ، و اين نهايت تاكيد اسلام را در مورد احترام به پدر و مادر ثابت مىكند .
به اين ترتيب از اينجا يك اصل كلى استفاده مىشود كه هيچ چيز نمىتواند بر ارتباط انسان با خدا حاكم گردد كه آن مقدم بر همه چيز است ، حتى بر پيوند با پدر و مادر كه نزديكترين پيوندهاى عاطفى است .
حديث معروف
لا طاعة لمخلوق فى معصية الخالق :
« اطاعت از مخلوق در عصيان خالق روا نيست » كه از امير مؤمنان على ع نقل شده معيار روشنى را در اين مسائل به دست مىدهد ( 1 ) .
هامش
( 1 ) « نهج البلاغه » كلمات قصار جمله 165 .