نكته : 1 - آزمونها در چهرههاى مختلف
گرچه بيان عموميت امتحان براى تمام اقوام و جمعيتها ، اثر سازنده بسيار قابل ملاحظه اى براى مؤمنان مكه كه در آن روز در اقليت شديدى بودند داشت و توجه به اين واقعيت آنها را در مقابل دشمنان ، سخت مقاوم و شكيبا مىكرد ، ولى اين منحصر به مؤمنان مكه نبود بلكه هر گروه و جمعيتى به نوعى در اين سنت الهى شريك و سهيمند و امتحانات خداوند در چهرههاى گوناگون به سراغ آنها مىآيد .
گروهى در محيطهايى قرار مىگيرند كه از هر نظر آلوده است ، وسوسههاى فساد از هر طرف آنها را احاطه مىكند ، امتحان بزرگ آنها اين است كه در چنين جو و شرائطى همرنگ محيط نشوند و اصالت و پاكى خود را حفظ كنند .
گروهى در فشار محروميتها قرار مىگيرند ، در حالى كه مىبينند اگر حاضر به معاوضه كردن سرمايههاى اصيل وجود خود باشند ، فقر و محروميت به سرعت درهم مىشكند ، اما به بهاى از دست دادن ايمان و تقوا و آزادگى و عزت و شرف ، و همين آزمون آنها است .
گروهى ديگر بر عكس غرق در نعمت مىشوند و امكانات مادى از هر نظر در اختيارشان قرار مىگيرد ، آيا در چنين شرائطى ، قيام به وظيفه شكر نعمت مىكنند ؟ يا غرق در غفلت و غرور و خودخواهى و خودبينى ، غرق در لذات و شهوات و بيگانگى از جامعه و از خويشتن مىشوند ؟ ! گروهى - همچون غرب و شرقزدههاى عصر ما - با كشورهايى روبرو مىشوند كه در عين دورى از خدا و فضيلت و اخلاق ، از تمدن مادى خيره كننده اى