جمله « * ( هُوَ يَوْمَ الْقِيامَةِ مِنَ الْمُحْضَرِينَ ) * » اشاره به احضار در محضر خداوند براى حساب اعمال است ، و بعضى آن را به احضار در آتش دوزخ ، تفسير كردهاند ولى تفسير اول مناسبتر است ، و به هر حال اين تعبير نشان مىدهد كه اين آلودگان با اكراه و بدون تمايل به اين صحنه كشانده مىشوند ، و بايد همچنين باشد ، چرا كه وحشت حساب و كيفر تمام وجود آنها را فرا گرفته است .
تعبير به « حيات دنيا » كه بارها در سورههاى مختلف قرآن مجيد آمده اشاره به پستى اين زندگى در مقايسه با « حيات آخرت » و زندگى جاويدان و زوال ناپذير آن است ، زيرا « دنيا » از ماده « دنو » ( بر وزن غلو ) در اصل به معنى نزديكى در مكان يا زمان يا منزلت و مقام است ، سپس دنيا و ادنى گاه به موجودات كوچك كه در دسترس قرار دارند ، در مقابل موجودات بزرگ اطلاق شده ، و گاه در موضوعات پست در مقابل خوب و و الا ، و گاه به نزديك در مقابل دور اطلاق گرديده ، و از آنجا كه زندگى اين جهان در برابر جهان ديگر هم كوچك است و هم بىارزش و هم نزديك ، نام « حيات دنيا » كاملا متناسب آن است .
و به دنبال اين سخن ، صحنههاى رستاخيز را در برابر كفار مجسم مىكند صحنه هايى كه از تصورش مو بر بدن راست مىشود و اندام را به لرزه در مىآورد .
مىگويد : « روزى را به خاطر بياوريد كه خداوند آنها را ندا مىدهد و مىگويد : كجا هستند شريكانى كه براى من مىپنداشتيد » ؟ ! ( * ( وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ ) * ) .
بديهى است اين سؤالى است توبيخى ، براى اينكه در قيامت كه روز كنار رفتن پردهها و حجابها است نه شرك مفهومى دارد و نه مشركان بر عقيده خود باقيند ، اين سؤال در حقيقت يك نوع سرزنش و مجازات است ، يك نوع توبيخ و عقوبت است .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 134
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٣٤