تعبير به « تلك » كه اسم اشاره به دور است و غالبا در امور قابل مشاهده به كار مىرود ممكن است اشاره به سرزمين « عاد » و « ثمود » و « قوم لوط » باشد كه در فاصله اى نه چندان زياد با مردم مكه قرار داشت ، يعنى در سرزمين احقاف ( ميان يمن و شام ) يا در وادى القرى و يا در سرزمين سدوم كه همه آنها در مسير كاروانهاى تجارى اعراب مكه به شام بود و اعراب با چشم خود اين ديار خالى را مىديدند كه بعد از آنها كمتر كسى در آنجا سكونت گزيده بود .
جمله الا قليلا كه به صورت استثناء آمده است سه احتمال دارد :
نخست اينكه استثناء از « ساكنان » باشد ، دوم از « مساكن » و سوم از « سكونت » .
در صورت اول مفهومش اين است كه تنها گروه اندكى بعد از آنها ساكن اين ديار شد ، و در صورت دوم معنى چنين است كه تنها خانههاى اندكى از آنها بعدا مسكون شد و در صورت سوم مفهوم اين است كه تنها زمان كمى در آنها سكونت شده است ، چرا كه هر كس در اين شهرهاى شوم و بلاخيز ، سكونت اختيار كرد به زودى طومار زندگانيش درهم پيچيده شد .
البته اراده هر سه معنى نيز طبق روش ما مشكل ايجاد نمىكند ، هر چند معنى اول به نظر نزديكتر مىرسد .
بعضى نيز آن را اشاره به سكونت موقت مسافران به هنگام رفت و آمدشان از اين مناطق دانستهاند ، و بعضى قليل را اشاره به جغدها و حيوانات وحشى دانستهاند قدر مسلم اين است كه اين شهرهاى آلوده به گناه و شرك چنان ويران گشت كه ديگر روى آبادى به خود نديد .
تعبير به « * ( كُنَّا نَحْنُ الْوارِثِينَ ) * » اشاره به خالى ماندن آن ديار است و نيز اشاره اى است به مالكيت حقيقى خداوند نسبت به همه چيز ، كه اگر مالكيت اعتبارى بعضى اشياء را موقتا به بعضى انسانها واگذار كند ، چيزى نمىگذرد كه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 128
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٢٨