اسلام معترف بودند ولى روى ملاحظات منافع شخصى ، حاضر به قبول ايمان نبودند مىفرمايد : « آنها گفتند ما اگر هدايت را همراه تو پذيرا شويم و از آن پيروى كنيم ما را از سرزمينمان مىربايند » ! ( * ( وَقالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدى مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنا ) * ) ( 1 ) . در تفاسير آمده كه اين سخن را « حارث بن نوفل » بيان كرد ، خدمت پيامبر ص رسيد عرض نمود ما مىدانيم كه گفتار تو حق است اما چيزى كه مانع مىشود از برنامه تو پيروى كنيم و ايمان بياوريم ترس از هجوم عرب بر ما است كه ما را از سرزمينمان بربايند ، و ما قدرت مقابله با آنها را نداريم ! ( 2 ) .
اين سخن را كسى مىگويد كه قدرت پروردگار را ناچيز مىشمرد و قدرت مشتى عرب جاهلى را عظيم ، اين سخن را كسى مىگويد كه هنوز به عمق عنايتها و حمايتهاى الهى آشنا نيست ، و نمىداند چگونه او يارانش را يارى و دشمنانش را در هم مىشكند ، لذا قرآن در پاسخ آنها چنين مىگويد : « آيا ما حرم امنى در اختيار آنها قرار نداديم كه ثمرات و محصولات هر شهر و ديارى به سوى آن آورده مىشود » ؟ ! ( * ( أَ وَلَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَماً آمِناً يُجْبى إِلَيْه ثَمَراتُ كُلِّ شَيْءٍ ) * ) ( 3 ) .
« ولى اكثر آنها نمىدانند » ( * ( وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ ) * ) .
خداوندى كه سرزمين شوره زار و سنگلاخ بىآب و درختى را حرم امن قرار داد ، و آن چنان دلها را متوجه آن ساخت كه بهترين محصولات از نقاط مختلف
هامش
( 1 ) « معك » در آيه فوق متعلق به « نتبع » مىباشد ، اين احتمال نيز وجود دارد كه تعلق به « هدى » پيدا كند كه تفاوت مختصرى در معنى خواهد داشت .
( 2 ) « مجمع البيان » ذيل آيه مورد بحث .
( 3 ) « يجبى » از ماده « جباية » به معنى جمع كردن است ، و لذا به حوض كه آب را در خود جمع مىكند « جابيه » مىگويند - ضمنا « نمكن » در آيه فوق به معنى « نجعل » است و « حرما » مفعول آن است و گرنه « نمكن » در معنى اصلى كه تمكين دادن است بوسيله « فى » متعدى مىشود .