مشركان لجوج از اهل مكه كه هر چند رسول خدا ص اصرار براى هدايت آنها داشت ، نور ايمان در قلبشان نفوذ كرد و به عكس گروهى از اهل كتاب و افراد دوردست ، هدايت الهى را پذيرفتند و عاشقانه در راه اسلام پافشارى و ايثار كردند حتى از مخالفت بستگان و خويشاوندان نزديك و جاهلان خودخواه وحشتى به دل راه ندادند .
با توجه به اين امور نخستين آيه مورد بحث پرده از روى اين حقيقت برمىدارد كه « تو نمىتوانى هر كه را دوست دارى هدايت كنى ، ولى خداوند هر كس را بخواهد هدايت مىكند ، و او از هدايتيافتگان آگاهتر است » ( * ( إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلكِنَّ اللَّه يَهْدِي مَنْ يَشاءُ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ ) * ) .
او مىداند چه افرادى لايق پذيرش ايمانند ، او مىداند چه قلبهايى براى حق مىطپند ، او مىداند در چه سرهايى ، سوداى عشق خدا است ، آرى او اين افراد شايسته را خوب مىشناسد و به آنها توفيق مىدهد و لطفش را رفيق راه آنها مىسازد تا به سوى ايمان رهنمون شوند .
اما تاريكدلان زشت سيرتى كه در دل با حق دشمنند ، و با تمام قدرتشان به پيكار با فرستادگان خدا برخاستهاند ، و از نظر زندگى آن قدر آلوده و ننگينند كه لايق نور ايمان نيستند ، خداوند هرگز چراغ توفيق را فرا راه آنها قرار نمىدهد .
بنا بر اين منظور از هدايت در اينجا « ارائه طريق » نيست ، چرا كه ارائه طريق كار اصلى پيامبر ص است و بدون استثناء راه را به همه نشان مىدهد ، بلكه منظور از هدايت در اينجا « ايصال به مطلوب » و رسانيدن به سر منزل مقصود است اين تنها كار خدا است كه بذر ايمان را در دلها بپاشد و كار او هم بىحساب نيست او به دلهاى آماده نظر مىافكند و اين نور آسمانى را بر آنها مىپاشد .
به هر حال اين آيه يك نوع دلدارى براى پيامبر ص است كه به اين واقعيت
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 116
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١١٦