بار دوم همگى با شنيدن آن قالب تهى مىكنند و ميميرند ( اين دو نفخه ممكن است يكى باشد ) .
بار سوم به هنگام بعث و نشور و قيام قيامت است كه با نفخ صور همه مردگان به حيات بازمىگردند و زندگى نوينى را آغاز مىكنند .
در اينكه آيه فوق اشاره اى به نفخه اول و دوم است يا نفخه سوم ميان مفسران گفتگو است ، قرائنى در خود آيه و آيات بعد بر هر دو نظر وجود دارد ، بعضى نيز آن را اشاره به همه اين نفخهها دانستهاند .
ولى ظاهر آيه نشان مىدهد كه اشاره به نفخه اولى است كه در پايان جهان صورت مىگيرد زيرا « فزع » كه به معنى ترس و وحشتى است كه تمام قلب انسان را فرا مىگيرد از آثار اين نفخه شمرده شده ، و مىدانيم در نفخه قيامت ترس و وحشت به خاطر اعمال است و حساب و جزا ، نه به خاطر تاثير نفخه .
به تعبير ديگر ظاهر « فاء تفريع » در « ففزع » اين است كه اين فزع و وحشت ناشى از نفخه صور است و اين مخصوص نفخه اولى است ، زيرا نفخه آخر نه تنها فزع آفرين نيست ، بلكه مايه حيات و حركت و جنبش است و اگر وحشتى باشد از اعمال خود انسان است .
و اما مفهوم « نفخه صور » ، « نفخ » به معنى « دميدن » ، « و » صور « به معنى شيپور است و در اينكه منظور از اين تعبير در اينجا چيست ؟ گفتگوهاى فراوانى است كه به خواست خدا در ذيل آيه 68 سوره زمر خواهد آمد .
و اما جمله * ( إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّه ) * كه به صورت استثناء از اين ترس و وحشت عمومى ذكر شده اشاره به نيكان و پاكان ، اعم از فرشتگان و مؤمنانى است كه در آسمانها و زمينند آنها در پرتو ايمان ، آرامش مخصوصى دارند ، نه نفخه اول صور آنها را متوحش مىسازد ، و نه نفخه آخر ، و در آيات بعد نيز مىخوانيم كسانى كه با دست پر از حسنات به پيشگاه خدا بروند از وحشت و فزع آن روز در امن و امانند .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 566
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٦٦