آيا آيات مرا تكذيب كرديد در حالى كه آگاهى از آن نداشتيد و در صدد تحقيق از آن برنيامديد « ؟ ! ( * ( حَتَّى إِذا جاؤُ قالَ أَ كَذَّبْتُمْ بِآياتِي وَلَمْ تُحِيطُوا بِها عِلْماً ) * ) » و چه اعمالى انجام مىداديد « ( * ( أَمَّا ذا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) * ) ( 1 ) .
گوينده اين سخن خداوند است و منظور از آيات ، معجزات پيامبران و يا فرمانهاى الهى و يا همه اينها است .
و منظور از جمله « * ( وَلَمْ تُحِيطُوا بِها عِلْماً ) * » يعنى بدون آنكه از آن تحقيق كنيد و به حقيقت امر آگاهى يابيد به تكذيب آن پرداختيد و اين نهايت جهل و نادانى است كه انسان بدون تحقيق و احاطه علمى به چيزى در صدد انكار آن برآيد .
در حقيقت از آنها دو چيز سؤال مىشود يكى از تكذيب بدون تحقيقشان ، و ديگر از اعمالى كه انجام مىدادند .
اگر آيه فوق درباره قيامت و رستاخيز باشد ، مفهومش معلوم است و اما اگر اشاره به مساله رجعت باشد - چنان كه هماهنگى آيات ايجاب مىكند - اشاره به اين است كه به هنگام بازگشت گروهى از بدكاران به اين جهان ، كسى كه نماينده خدا و ولى امر است ، آنها را مورد بازپرسى قرار مىدهد ، سپس به مقدار استحقاقشان آنها را مجازات دنيوى مىكند ، و اين مانع از عذاب آخرت آنها نخواهد بود ، چنان كه بسيارى از مجرمان ، حد شرعى در اين جهان مىخورند و در صورت عدم توبه در آخرت نيز مجازاتشان محفوظ است .
بديهى است اين مجرمان در مقابل هيچيك از اين دو سؤال پاسخى ندارند
هامش
( 1 ) جمله « * ( أَمَّا ذا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) * » جمله استفهاميه است و « اما » مركب از « ام » كه حرف عطف است و معمولا بعد از همزه استفهام براى معادله دو چيز مىآيد و « ما » استفهاميه است و مجموع آن چنين معنى مىدهد « او اى شىء كنتم تعملونه » .